I OZ 758/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 216/12 o odmowie przyznanie prawa pomocy sprawie ze skargi H.B., J.Z., Z.M., M.N., K.D. i R.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

H.B. wnioskiem z dnia 7 maja 2012 r., uzupełnionym w dniu 15 maja 2012 r. oraz w dniu 4 czerwca 2012 r., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi H.B., J.Z., Z.M., M.N., K.D. i R.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest zaś emerytura w wysokości 1228 zł miesięcznie. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni 56,42 m². W uzasadnieniu wniosku wskazała, że uzyskiwany dochód przeznacza na utrzymanie mieszkania oraz leczenie i nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Zaznaczyła, że nie posiada wiedzy prawniczej i jest pod tym względem osobą nieporadną, sprawa jest skomplikowana, a więc udział pełnomocnika jest konieczny. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 25 maja 2012 r. nadesłała dokumenty, w tym wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że saldo końcowe na dzień 16 lutego 2012 r. wynosiło 2499,28 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 216/12 odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. poz. 270 dalej "P.p.s.a.") stwierdził, że H.B. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika wprawdzie, że jedynym źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura w wysokości 1228 zł miesięcznie. Jednakże wnioskodawczyni nie ma nikogo na swoim utrzymaniu i uzyskiwany dochód przeznacza wyłącznie na własne potrzeby. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 16 stycznia 2012 r. saldo początkowe wynosiło 4059,38 zł, na dzień 16 lutego 2012 r. saldo końcowe wynosiło 2499,28 zł. Nie można zatem uznać, że jest ona pozbawiona środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania i udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie wobec osób ubogich, bez środków do życia. W ocenie Sądu wnioskodawczyni, uzyskując stały miesięczny dochód, do takich osób nie należy. Wskazał, że nadesłała ona jedynie wyciąg z rachunku bankowego obejmujący okres jednego miesiąca, mimo, że w wezwaniu z dnia 25 maja 2012 r. wyraźnie zaznaczono, iż chodzi o wyciąg z okresu ostatnich trzech miesięcy. Trudno zatem przyjąć, że wnioskodawczyni w sposób przekonywujący wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podał również, że z analizy akt sądowych wynika, iż w sprawie wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. został już uiszczony. Ewentualne koszty sądowe w dalszym toku postępowania mogą się zatem sprowadzać do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, czy też opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł w przypadku złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zaś konieczność poniesienia powyższych kosztów sądowych zaistnieje jedynie pod warunkiem, że wniesiona skarga zostanie oddalona. Sąd pierwszej instancji wskazał również, że skarga w przedmiotowej sprawie wniesiona została solidarnie przez 6 osób. Oczywiste jest zatem, że ewentualne koszty postępowania wszyscy skarżący zobowiązani są ponosić solidarnie. W tej sytuacji poniesienie wskazanych wyżej ewentualnych kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie przekracza możliwości finansowych skarżących, w tym wnioskodawczyni. Podkreślił także, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę sytuację finansową strony. Przesłanką do uwzględnienia wniosku nie jest charakter czy też stopień skomplikowania danej sprawy. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia jedynie sytuację materialną wnioskodawcy. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła H.B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W związku z tym przyjąć należy, iż rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawą nieuwzględnienia przez Sąd wniosku H.B. o przyznanie prawa pomocy było m.in. nieudzielanie wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 25 maja 2012 r. Wbrew zakreślonemu w tym wezwaniu obowiązkowi wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem, żadnych dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Oznacza to, że nie wyjaśniła istotnych okoliczności faktycznych dotyczących jej sytuacji majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Jak trafnie podkreślił Sąd pierwszej instancji instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że wnioskodawczyni posiada stały miesięcznych dochód w wysokości 1228 zł. Poza tym, z przedłożonego przez nią wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 16 stycznia 2012 r. saldo początkowe wynosiło 4059,38 zł, a na dzień 16 lutego 2012 r. saldo końcowe wynosiło 2499,28 zł. Z drugiej strony, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji wnioskodawczyni jest współuczestnikiem postępowania sądowego wraz z innymi 5 osobami, zaś wpis sądowy od skargi został już opłacony. Na obecnym etapie postępowania ewentualne wydatki ograniczają się zatem do kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym, współuczestnicy mogą również ten wydatek ponieść wspólnie, dzieląc się związanymi z tym kosztami. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zatem uznać, że sytuacja wnioskodawczyni jest tego rodzaju, iż posiadane przez nią środki, nie pozwalają na ponoszenie przez nią pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.