I OZ 738/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt II SO/Ol 3/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z wniosku A.Z. o wymierzenie grzywny [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków postanawia oddalić zażalenie.

A.Z. wnioskami z dnia 27 grudnia 2013 r. i z dnia 27 marca 2014 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego wniosku o wymierzenie [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków grzywny w trybie art. 55 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt II SO/Ol 3/13 odrzucił wniosek A.Z. o wymierzenie grzywny [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt I OZ 391/14 oddalił zażalenie A.Z. na w/w postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt II SO/Ol 3/13 odmówił A.Z. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało prawomocnie zakończone, a zatem wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 grudnia 2013 r. i z dnia 27 marca 2014 r. są bezprzedmiotowe i nie wymagają rozpoznania. Brak jest więc podstaw do orzekania w kwestii przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie wymierzenia grzywny [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków. Powyższe postanowienie z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt II SO/Ol 3/13 stało się przedmiotem zażalenia A.Z. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzucił naruszenie: - art. 183 § 2 pkt 1 i 3 w zw. z art. 243 § 1 w zw. z art. 254 § 1 p.p.s.a.; - art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 20 § 3 p.p.s.a.; - art. 243 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.; - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.; - art. 141 § 4 p.p.s.a.; - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. Wskazując na powyższe wniósł o "uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości ze stwierdzeniem jego nieważności lub rażącego naruszenia przepisów prawa". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Należy podzielić pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż rozpoznanie wniosków A.Z. stało się bezprzedmiotowe, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt II SO/Ol 3/13 odrzucił wniosek A.Z. o wymierzenie grzywny [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt I OZ 391/14 oddalił zażalenie A.Z. na w/w postanowienie. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, postępowanie w niniejszej sprawie zostało zatem prawomocnie zakończone. Ubocznie zauważyć także należy, iż w niniejszej sprawie już dwukrotnie odmawiano A.Z. przyznania prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2013 r. sygn. akt I OZ 519/13 oraz z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I OZ 1131/13). Należy podkreślić, że w kolejnych wnioskach o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 grudnia 2013 r. i z dnia 27 marca 2014 r., wnioskodawca nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowych postanowień w tym przedmiocie. Ponadto podkreślić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I OW 73/14 odmówił wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do rozpoznania wniosku A.Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oraz stwierdził, że wniosek ten jest bezprzedmiotowy i nie wymaga rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.