I OZ 715/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Op 390/15 o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r., sygn. akt II SO/Op 23/15, referendarz sądowy uwzględnił wniosek M. M. z dnia 27 maja 2015 r., o przyznanie prawa pomocy i ustanowił dla skarżącego pełnomocnika, którym został wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu radca prawny K. K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r. oddalił skargę M. M.. W piśmie z dnia [...]grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego zawiadomił Sąd, że nie widzi podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i wyjaśnił, że odpis ww. opinii prawnej przesłał kuratorowi skarżącego. W dniu 4 stycznia 2016 r. skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawomocnym postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu umorzył postępowanie wszczęte ww. wnioskiem. W dniu 25 lutego 2016 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wydanym na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r., umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazywał, że skoro zainicjowana przez skarżącego sprawa należy do kategorii spraw zakresu pomocy i opieki społecznej, to - zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - nie był on zobligowany do ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się zaś do wniosku strony w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że przyznane przez sąd prawo pomocy rozciąga się na pełen tok postępowania sądowoadministracyjnego i w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika oraz podjęcia przez niego działań, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie mógł się zatem ubiegać o ponowne ustanowienie pełnomocnika, gdyż prawo to zostało niejako skonsumowane. Zgłoszenie przez stronę wniosku zawierającego żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii, ponieważ sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. W przypadku więc gdy strona, której przyznano prawo pomocy zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego prawa pomocy, to postępowanie wszczęte w tym przedmiocie należy uznać bezprzedmiotowe. Sąd Wojewódzki podkreślił przy tym, że - w świetle art. 253 p.p.s.a. - jego rola po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, kończy się na wystąpieniu do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd administracyjny nie ma natomiast wpływu na wyznaczenie konkretnego pełnomocnika przez organy danego samorządu zawodowego. Kontroli sądu nie podlega też sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z jego mandantem. W tych kwestiach właściwa jest wyłącznie konkretna korporacja prawnicza. To bowiem organ samorządu zawodowego wyznacza imiennie pełnomocnika na podstawie postanowienia sądu, który przyznał stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawo pomocy w takim zakresie. Sąd nie może zatem ingerować w sytuacji, gdy stronie nie odpowiada sposób reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż w niniejszej sprawie prawo pomocy zostało przyznane skarżącemu na mocy prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2015 r. w zakresie ustanowienia radcy prawnego i prawo to nie zostało w toku postępowania cofnięte. Wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu osoby zawodowego pełnomocnika stanowiło wykonanie tegoż postanowienia. Rozpoznanie przez Sąd następnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym było zatem zbędne, wobec czego należało umorzyć postępowanie w tym przedmiocie. Sąd wskazał również, iż w przepisach procedury sądowoadministracyjnej brak jest normy uzasadniającej dokonywanie przez sąd zmiany pełnomocnika wyznaczonego dla strony, czy też występowanie przez sąd do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem. Żądanie przez stronę od sądu zmiany osoby pełnomocnika albo wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, z uwagi na okoliczność, że zdaniem skarżącego wyznaczony radca prawny nie spełnia jego oczekiwań (odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej), nie mogło odnieść zamierzonego skutku. M. M., w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie, zakwestionował jego prawidłowość, wskazując, że na ustanowionym na jego rzecz pełnomocniku ciążył obowiązek jego należytego reprezentowania i prowadzenia sprawy w należyty sposób. Jeżeli nie chciał reprezentować skarżącego to powinien był zrezygnować z powierzonej mu funkcji. Odpowiedź na zażalenie nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż Sąd Wojewódzki słusznie uznał za bezzasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem przedmiotowa skarga została wniesiona na decyzję, która dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, w której strona - zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów fiskalnych. Domaganie się zatem przez stronę przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie było nieuprawnione i zasadnie skutkowało jego umorzeniem. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy podnieść, że również i w tym przypadku Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że postępowanie w tej części również powinno podlegać umorzeniu - na podstawie art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W literaturze przyjmuje się, że przepis ten należy interpretować w sposób rozszerzający tzn. obejmujący również takie sytuacje, w których zbędność rozpoznania wniosku zachodziła już w momencie jego złożenia (por. R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 990) Jeżeli zatem w mniejszej sprawie skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy, w wyniku czego ustanowiono na jego rzecz pełnomocnika i prawo to nie zostało w toku postępowania cofnięte, to kolejne zainicjowane przez skarżącego postępowanie w tym przedmiocie należało umorzyć - jako bezprzedmiotowe. Z zażalenia skarżącego wynika, że zasadniczym motywem złożenia przez niego ponownego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy jest fakt, że radca prawny K. K. odmówił skarżącemu sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku oddalającego skargę. Fakt ten nie stanowi jednak podstawy ponownego orzekania przez Sąd o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi właściwość sądu administracyjnego w sprawach z zakresu prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika ogranicza się wyłącznie do ustanowienia takiego pełnomocnika. Konkretna osoba jest natomiast wyznaczana przez właściwą korporację prawniczą (art. 245 § 2 oraz art. 253 p.p.s.a.). Sąd nie mógłby więc wydać postanowienia zgodnego z intencją skarżącego, czyli takiego, które wykluczałoby r. pr. K. K., jako jego pełnomocnika. Mógłby jedynie ponownie ustanowić mu pełnomocnika. Powyższe potwierdza zatem stanowisko Sądu I instancji, że rozpoznanie wniosku skarżącego było zbędne. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji postanowienia.