I OZ 693/17

Dnia 7 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na punkt trzeci wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2016 r. o sygn. akt II SAB/Wa 310/16 zasądzający od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy na rzecz skarżącego A.Z. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 2 marca 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 26 października 2016 r. o sygn. akt II SAB/Wa 310/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając skargę, w punkcie trzecim zasądził od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy na rzecz skarżącego A.Z. kwotę 100 (słownie: sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. W przedmiocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 w zw. z art. 206 p.p.s.a. Zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot niezbędnych kosztów postępowania Sąd uwzględnił wyłącznie kwotę wpisu sądowego od skargi. Natomiast Sąd nie uwzględnił wniosku strony o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w części dotyczącej wynagrodzenia radcy prawnego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa mając na uwadze, że pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 21 października 2016 r. w istocie przyłączył się do stanowiska skarżącego zaprezentowanego w skardze, nie zapoznał się z aktami sprawy, nie uczestniczył w rozprawie – z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Tym samym, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.), nie świadczył pomocy prawnej poprzez występowanie przed sądem. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w świetle art. 206 p.p.s.a. (w brzmieniu zmienionym art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi; Dz. U. z 2015 r., poz. 658) – Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Pojęcie uzasadnionego przypadku nie zostało zdefiniowane w ustawie procesowej, co oznacza, iż podjęcie rozstrzygnięcia w tym zakresie zostało pozostawione uznaniu Sądu. Nadto, w nowym stanie prawnym możliwość uznania przez Sąd, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasady zwrotu kosztów postępowania nie jest jak dotychczas uzależniony od konieczności częściowego uwzględnienia skargi. Sąd wyjaśnił, że dla dokonania wykładni pojęcia "uzasadnionego przypadku" z art. 206 p.p.s.a będą pomocne poglądy doktryny i orzecznictwa wykształcone w oparciu o zastosowanie art. 207 § 2 p.p.s.a. I tak w przepisie tym wprowadzono rozwiązanie, które pozwala w sytuacjach szczególnie uzasadnionych odejść od stosowania przez Naczelny Sąd Administracyjny reguły odpowiedzialności za wynik postępowania kasacyjnego, wynikającej z art. 203 i 204 p.p.s.a. Sąd na podstawie tego przepisu działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie, wzorowane na art. 102 k.p.c., określane jest jako zasada słuszności (zob. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa, 2011 r., Wyd. 4, s. 913–914). H. Knysiak-Molczyk zwróciła uwagę, że NSA, stosując art. 207 § 2 p.p.s.a, powinien uwzględnić całokształt okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę zarówno fakty związane z przebiegiem postępowania, jak i fakty spoza postępowania, w szczególności odnoszące się do stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony (skarżącego). Przykład zastosowania art. 207 § 2 p.p.s.a, z uwagi na krytycznie ocenioną przez sąd postawę strony, która "wygrała" w postępowaniu kasacyjnym, zawiera wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2005 r., FSK 1324/04, LEX nr 147553. Mimo uchylenia w tym orzeczeniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego uwzględniającego skargę sąd nie orzekł o zwrocie kosztów od skarżącej na rzecz organu na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a, gdyż stwierdził, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej zostały popełnione błędy, a ponadto pełnomocnik organu był nieobecny na rozprawie (patrz M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 207 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LEX 2013 r.). Z podobną sytuacją do opisanego powyżej przypadku mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego zdaniem Sądu pierwszej instancji tylko "formalnie" reprezentując stronę w niniejszym postępowaniu, nie realizował celu ochrony prawnej interesu swego mocodawcy, stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 3 sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie zawarte w punkcie trzecim wyroku wywiódł A.Z., zarzucając naruszenie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 206 p.p.s.a. przez zasądzenie na rzecz skarżącego od organu tytułem zwrotu kosztów postępowania wyłacznie kosztów sądowych, czyli kwoty 100 zł, mimo że skarga na bezczynność została uwzględniona przez Sąd pierwszej instancji w całości, skarżącego zastępował w postępowaniu przed Sądem radca prawny, a w skład kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw zalicza się, oprócz kosztów sadowych, także wynagrodzenie pełnomocnika. Zdaniem A.Z. niezasadnie Sąd zastosował art. 206 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego wniesienie przez pełnomocnika pisma z dnia 20 października 2016 r. świadczy o jego udziale w sprawie i świadczonej pomocy. Zwrócił też uwagę, że skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec tego jego niestawiennictwo jest zrozumiałe. Zaznaczył różnicę stanu faktycznego względem sprawy, w której wydano wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2005 r. o sygn. akt FSK 1324/04. Zaznaczył też, że organ mógł skorygować swoje działanie przed wniesieniem przez skarżącego skargi do sądu administracyjnego, a nadto rozstrzygnięcie zawarte w punkcie trzecim wyroku w istocie obciąża skarżącego kosztami wadliwego działania organu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygając w punkcie trzecim wyroku o kosztach, nie uwzględnił wniosku strony o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w części dotyczącej wynagrodzenia radcy prawnego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa mając na uwadze, że pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 21 października 2016 r. w istocie przyłączył się do stanowiska skarżącego zaprezentowanego w skardze, nie zapoznał się z aktami sprawy, nie uczestniczył w rozprawie (z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym). Podstawą działania tego Sądu w sprawie jest art. 206 p.p.s.a. Stanowi on, że sąd administracyjny "może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu." Przepis ten, posługując się zwrotem "może", przyznaje po stronie sądu administracyjnego uznanie, z którego wolno mu skorzystać, jeżeli stwierdzi, iż stan faktyczny odpowiada przesłance niedookreślonej "uzasadnionego przypadku". Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, wydane w oparciu o art. 206 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może je zakwestionować jedynie wówczas, gdy zostały przekroczone granice opisanego uznania, bądź gdy nie zachodzi "uzasadniony przypadek" lub gdy uzasadnienie orzeczenia świadczy o arbitralności rozstrzygnięcia Sądu w tym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żadna z tych okoliczności nie zaszła w niniejszej sprawie. Po pierwsze, Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania przyznanego mu przez ustawodawcę w art. 206 p.p.s.a. Sąd zgodnie z tą normą orzekł o dostąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części, a zatem przedmiotowo w materii regulowanej właśnie art. 206 p.p.s.a. Po drugie, Sąd nie przekroczył swobody interpretacyjnej pojęcia uzasadnionego przypadku. Ustawodawca pozostawił dookreślenie tego pojęcia sądowi administracyjnemu. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji sprecyzował przypadek (włączenie się przez pełnomocnika do sprawy już po wniesieniu skargi, brak istotnego znaczenia jego udziału dla wydanego rozstrzygnięcia), wyjaśniając dlaczego uznaje go za uzasadniający zastosowanie art. 206 p.p.s.a. Sąd uznał, że zaangażowanie pełnomocnika było na tyle nieznaczne, że nie uzasadniało zasądzenia związanego z tym zwrotu kosztów, a zatem uznał wystąpienie w sprawie niewspółmierności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zażaleniu nie udało się skarżącemu podważyć, że opisany przypadek może być odczytywany jako "uzasadniony". Niewątpliwie, Sąd pierwszej instancji uzasadnił swoje stanowisko co do oceny przypadku. Skoro zaś tak, to Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania w toku kontroli oceny Sądu pierwszej instancji. Po trzecie, co zasygnalizowano, swoje zapatrywanie na kwestię zastosowania art. 206 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji szeroko wyjaśnił i uzasadnił w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia, w tym z odwołaniem się do dorobku nauki prawa. Rezultaty wykładni Sąd ten odniósł do rozpoznawanego przypadku. Nie sposób zatem uznać, że jego działanie miało charakter arbitralny. W pozostałym zakresie uwagi zażalenia mają charakter jedynie polemiki z oceną Sądu, wobec czego nie mogły doprowadzić do uchylenia skarżonego postanowienia w toku kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a.