I OZ 65/15

Dnia 4 lutego 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2043/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia granicy nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2043/13, odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2043/13 – prawomocnym od dnia 15 maja 2014 r. – WSA w Warszawie oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. W dniu 2 czerwca 2014 r. (data nadania w placówce pocztowej) skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2014 r. wniosek ten oddalono. Od powyższego postanowienia skarżąca, w piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r., wniosła sprzeciw wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 10 marca 2014 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 lipca 2014 r. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jako spóźniony. Na postanowienie to skarżąca w piśmie z dnia 28 lipca 2014 r. złożyła w ustawowym terminie zażalenie. Na skutek wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego zażalenia, skarżąca złożyła w dniu 1 września 2014 r. wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa ogrodniczego. Wydzierżawia ziemię i otrzymuje z Unii płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości ok. 10.000 – 12.000 zł. Wobec tego, że oświadczenie zawarte we wniosku budziło wątpliwości Sądu i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 4 września 2014 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 22 września 2014 r. podała, że jej syn regularnie otrzymuje alimenty po 750 zł miesięcznie. Wskazała, że syn dojeżdża do szkoły ok. 70 km, wydając na paliwo i koszty utrzymania samochodu 500 zł. W piśmie tym oświadczyła, że w październiku otrzymała za 2013 r. dopłatę i płatność bezpośrednią w kwocie ok. 1.800 zł. Podniosła, że ostatnio za wywóz nieczystości zapłaciła 90 zł, jednakże nie wzięła pokwitowania tak, jak i za butle gazowe, podobnie za olej do samochodu, który kosztował 200 zł i przeglądy pojazdów, których koszt wyniósł po 100 zł. Do przedmiotowego pisma skarżąca dołączyła szereg kserokopii dokumentów, w tym m. in.: 1) cztery wyciągi z rachunku bankowego – bez historii dokonanych na nim operacji – prowadzonego przez Warszawski Bank Spółdzielczy Oddział w K., obrazujące saldo końcowe na ostatni dzień miesiąca, które na dzień 31 maja 2014 r. wnosiło 137,50 zł, na dzień 30 czerwca 2014 r. – 130 zł, na dzień 31 lipca 2014 r. – 122,50 zł i na dzień 31 sierpnia 2014 r. – 115 zł; 2) dwie kserokopie potwierdzenia odbioru dwóch kwot po 750 zł z tytułu alimentów; 3) kserokopię umowy dzierżawy z dnia 28 lutego 2014 r., z której wynika, że dzierżawca będzie płacił skarżącej kwotę 4.000 zł rocznie za dzierżawione od niej grunty rolne; 4) kserokopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], z której wynika, że skarżącej przyznana została płatność na rok 2013 w wysokości 11.457,14 zł w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; 5) kserokopię paragonu zakupu w dniu 2 lipca 2014 r. monitora za kwotę 1.340 zł; 6) kserokopię faktury zakupu w dniu 15 września 2014 r. odkurzacza i akcesoriów do niego za ogólną kwotę 620,97 zł; 7) kserokopie rachunków obrazujących wysokość poniesionych wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, takich jak: opłata za wodę, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, gaz, zakup paliwa opałowego (węgiel, miał) zakupionego na łączną kwotę 3.470 zł, a także wysokości wydatków na środki czystości oraz odzież, obuwie, artykuły spożywcze oraz opłata za usługę stomatologiczną, opłata za telefon i internet, ponadto wydatki na środki ochrony roślin. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu jak i w złożonych pismach i wyjaśnieniach wnioskodawczyni nie zamieściła informacji, które wskazywałyby, że obciążają ją wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa i nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a w szczególności nie złożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią i jej syna rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji – a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedłożone przy piśmie z dnia 21 lipca 2012 r. kserokopie dokumentów nie stanowią prawidłowego wykonania zarządzenia Sądu z dnia 4 września 2014 r., a dokumenty te nie obrazują sytuacji materialnej skarżącej i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącej. Ponadto takie wydatki jak zakup monitora, czy odkurzacza oraz opłata za przesyłkę kurierską nie są wydatkami niezbędnymi dla koniecznego utrzymania skarżącej i jej syna. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazała, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżąca złożyła do akt sprawy liczne kserokopie rachunków i faktur mających świadczyć o znacznym obciążeniu jej finansowym, jednakże nie wykazała skąd czerpie środki finansowe na wskazane wydatki i nie wskazała wysokości tych dochodów. Sąd zaznaczył, że skarżąca ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. odmówił jej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na posiadane przez stronę oszczędności w wysokości 35.000 zł, środki zgromadzone przez nią i syna na siedmiu rachunkach bankowych w łącznej kwocie 29.772,74 zł, otrzymane przez stronę dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych za rok 2012 r. w wysokości 10.994.31 zł i pomoc finansową w wysokości 2.384,28 zł, Sąd uznał, że nie spełnia ona przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej wyjątkowo trudną sytuację majątkową, załączając do wniosku również nieaktualne dokumenty źródłowe, których termin realizacji płatności przypadał na lata 2012, 2013 i pierwszy kwartał roku 2014, nie wskazując skąd czerpie środki finansowe na podane wydatki i nie przedstawiając wysokości tych dochodów. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Z powyższych względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W obszernej argumentacji zawarła zasadniczo uwagi dotyczące przedmiotu sprawy związanego ze sprawą ustalenia granic oznaczonych nieruchomości. Ponadto wskazała na trudną sytuację majątkową nie pozwalającą jej pokryć kosztów działania adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd I instancji podjął czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., zobowiązał skarżącą do przedstawienia żądanych informacji pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, lecz skarżąca nie wykonała prawidłowo zarządzenia Sądu z dnia 4 września 2014 r. Przesłane w odpowiedzi na wezwanie Sądu oświadczenia i kserokopie dokumentów nie pozwalały na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej. W konsekwencji skarżąca nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, jeżeli nie zastosowała się do wezwania Sądu a w konsekwencji nie wykazała, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jej sytuacji majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez Sąd Wojewódzki odmową przyznania prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia