I OZ 609/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 2 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1389/21 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z 2 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/GI 1389/21, odmówił P. B. (dalej również Skarżąca) przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie z jej skargi na opisaną w sentencji decyzję Kolegium. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że zarządzeniem z 10 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 18 lutego 2022 r. oddalającego skargę Skarżącej. Na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu podniósł, że Skarżąca nie ma wykształcenia prawniczego i nie zrozumiała kierowanych do niej pouczeń i sposobu wymaganego od niej postępowania. Możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu ujawniła się dopiero z chwilą doręczenia pełnomocnikowi z urzędu stosownego zarządzenia w dniu 20 czerwca 2022 r., albowiem Skarżąca nie miała wiedzy na temat przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaznaczył również, że Sąd w wezwaniu nie pouczył jej co do sposobu obliczania nakazanego siedmiodniowego terminu, dlatego też Skarżąca kierując się dostępną dla niej wiedzą powszechną zrozumiała, że termin należy liczyć jako dni robocze i takiego terminu dochowała. Postanowieniem z 16 września 2022 r., sygn. akt I OZ 414/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Skarżącej na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gliwicach z 10 czerwca 2022 r. o pozostawieniu bez rozpoznania jej wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Rozpatrując odmowie wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - Sąd I instancji wskazał, że został on złożony z zachowaniem ustawowych wymogów, jednakże nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że Skarżąca została prawidłowo pouczona w wezwaniu z 16 marca 2022 r. o siedmiodniowym terminie na uzupełnienie braku wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o skutkach niedotrzymania powyższego rygoru. W wezwaniu precyzyjnie wskazano, że termin do uzupełnienia powyższego braku wynosi siedem dni, nie natomiast siedem dni roboczych. Skarżąca nie uzupełniła w zakreślonym terminie braków formalnych wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, dlatego też Sąd pozostawił go bez rozpoznania. Zdaniem Sądu I instancji argumentacji Skarżącej podniesiona we wniosku nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jej winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od niej przeszkód w prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którego nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieznajomość przez skarżącego prawa (por. postanowienia NSA: z 27 czerwca 2016 r., II FZ 359/16: z 12 stycznia 2016 r., II OZ 1369/15; z 28 listopada 2012 r., I OZ 869/12; z 8 lipca 2008 r. II OZ 712/08). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym wykonaniu wezwania Sądu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Argumentacja Skarżącej odnosząca się do tego, że nie ma wykształcenia prawniczego i nie zrozumiała kierowanych do niej pouczeń i sposobu wymaganego od niej postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak słusznie wskazał Sąd I instancji - nie uzasadnia braku jej winy w uchybieniu terminu. Mylne zrozumienie przez stronę treści wezwania nie usprawiedliwia przyjęcia, iż uchybienie terminowi do uzupełnienie braku formalnego wniosku nastąpiło bez jej winy. Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Przepis ten nie zwalnia jednak strony z dbałości o własne interesy i nie nakłada na Sąd obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym możliwym aspekcie. W sytuacji więc, gdy Skarżąca nie była pewna co do treści kierowanych do niej pism, winna zwrócić się do Sądu z prośbą o wyjaśnienie powziętych wątpliwości (każde pismo kierowane do strony zawierało dane adresowe Sądu). Podkreślenia wymaga, iż trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, że w wezwaniu tym wyraźnie wskazano, iż termin do dokonania tej czynności wynosi siedem dni, nie zaś siedem dni roboczych. Jednocześnie zauważyć należy, a co wynika z akt administracyjnych sprawy Skarżąca jest osobą w średnim wieku (rocznik 1984) i w toczącym się postępowaniu przed organami administracji aktywnie składała pisma i wnioski bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na powyższe okoliczności, słusznie Sąd I instancji uznał, że brak było podstaw do uwzględnia wniosku Skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.