I OZ 607/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I.C.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2015 r. o sygn. akt I SA/Wa 3540/14 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Skarbu Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej postanawia: oddalić zażalenie.

W dniu 22 grudnia 2014 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga Skarbu Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 października 2014 r. nr [...] wraz z zawartym w niej wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 29 maja 2014 r. znak : [...], w której organ orzekł, że nieruchomości leśne wchodzące w skład majątku S., gmina S. stanowiące dawne parcele katastralne nr : [...] o łącznej powierzchni 261,9418 ha oraz nieruchomości leśne wchodzące w skład majątku P., gmina S. stanowiące dawne parcele katastralne nr : [...] o łączne powierzchni 228,3517 ha, nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, że istnieje możliwość wykorzystania zaskarżonej decyzji w postępowaniu wieczysto-księgowym lub w innym postępowaniu sądowym. Taki nieodwracalny skutek mogłoby wywołać np. ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności wnioskodawcy i wykreślenie prawa własności Skarbu Państwa, a następnie przeniesienie własności nieruchomości na inną osobę. Skarżący podkreślił, że zawisłość sprawy sądowoadministracyjnej nie stanowi bowiem podstawy do wpisania ostrzeżenia do księgi wieczystej. W takiej sytuacji wystąpiłoby zatem niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znaczącej szkody, gdyż zbycie nieruchomości przez wnioskodawcę innej osobie mogłoby utrudnić lub wręcz uniemożliwić skarżącemu odzyskanie nieruchomości. Wszystko to mogłoby natomiast nastąpić zanim sąd administracyjny prawomocnym wyrokiem zbada legalność zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił wniosek zaskarżonym postanowieniem. Badając całokształt okoliczności sprawy uznał, że składając wniosek o wstrzymanie skarżący Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. w sposób wystarczający wykazało istnienie przesłanek, o których mowa w powołanym wyżej przepisie. Podniesione przez stronę okoliczności Sąd poczytał za zasadne. Stwierdzenie, że nieruchomości leśne wchodzące w skład majątku S. oraz majątku P., gmina S. nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, wywołuje skutek prawno-rzeczowy prowadzący do wykreślenia podmiotu publicznoprawnego z księgi wieczystej (o ile był on ujawniony). W konsekwencji powyższego spadkobiercy dawnych właścicieli będą mogli podjąć działania zmierzające do realizacji przysługujących im praw, np. działania zmierzające do zbycia nieruchomości czy jej obciążenia. To zaś oznacza, że istnieje realne zagrożenie możliwości zapewnienia prawidłowego funkcjonowania nieruchomości leśnej. Zatem powołane we wniosku okoliczności stanowią przesłankę pozytywną do uwzględnienia wniosku i wstrzymania wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 października 2014 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiodła I.C.-T. reprezentowana przez F.T. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 ustaw z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. O takim potencjalnym niebezpieczeństwie jest mowa w art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i z tą sytuacją należy wiązać możliwość wyrządzenia szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję stwierdzającą, że określone nieruchomości nie podpadały pod reformę rolną, co otwiera drogę do ich przejęcia przez spadkobierców właścicieli. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykonanie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem sprawy przez sąd administracyjny łączy się z niebezpieczeństwem powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, z tego powodu, że w razie uwzględnienia skargi może okazać się, że w międzyczasie nastąpiła zmiana stanu prawnego nieruchomości (np. nieruchomość została sprzedana innej osobie). Wyrządzenie szkody lub trudnych do odwrócenia skutków może dotknąć przede wszystkim aktualnego właściciela, ale też inne podmioty. Ponadto należy zauważyć, że wykonanie zaskarżonej decyzji może stanowić podstawę do kolejnych postępowań, w tym do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Wyjaśnił to dokładnie Sąd pierwszej instancji. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 2011 r. o sygn. akt III CZP 90/10 (OSNC 2011, nr 7-8, poz. 76), rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości. Z kolei w wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r. o sygn. akt I OSK 1585/12, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że u podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi to, że administracja nie dysponuje instrumentami do tego, aby tego rodzaju skutek odwrócić. Jak zaznaczył NSA, szczególnie ma to miejsce w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się ona podstawą do dokonania (nieodwracalnych dla organu) czynności prawa cywilnego. Zauważyć wypada także, że art. 61 § 3 p.p.s.a. statuuje, iż podstawą wstrzymania wykonania decyzji może być sama okoliczność, że zachodzi niebezpieczeństwo spowodowania przez decyzję trudnych do odwrócenia skutków. Nieobligatoryjność wystąpienia skutków (ich potencjalność) nie może być zatem przesłanką do odmówienia wstrzymania wykonania decyzji. Mając zatem na uwadze poczynione ustalenia, potencjalność zmiany stosunków własnościowych nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją lub możliwość dokonania zmian w dotyczącej jej księdze wieczystej – stwarzają niebezpieczeństwo spowodowania przez tę decyzję skutków trudnych do odwrócenia. Zważyć bowiem należy, że są to skutki, których w przypadku uchylenia decyzji przez sąd administracyjny, organ nie będzie mógł – przy użyciu dostępnych mu środków prawnych – cofnąć jednostronną czynnością (aktem). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia