I OZ 601/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 430/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz umarzające postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Biłgoraju postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 430/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił J. H. w pkt I przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w wykonaniu zarządzenia z dnia 16 stycznia 2015 r. skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wskazujących m.in. na wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego oraz wysokość otrzymywanych przez skarżącego świadczeń rentowych, a także źródła finansowania nauki córki. W zakreślonym terminie skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów, wobec czego Sąd I instancji uznał, iż strona nie wykazała, aby w sprawie zachodziły przesłanki przyznania prawa pomocy w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Skarżący uniemożliwił zatem skuteczną ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zauważył, że niniejsza sprawa jest sprawą z kategorii ubezpieczeń społecznych. Stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów. Dlatego też wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. H. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje mając na uwadze okoliczności podane w oświadczeniu strony zawartym we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. W razie zaś, gdy oświadczenie to jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca jest zobowiązany złożyć na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12 oraz z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpoznając wniosek J. H. o przyznanie prawa pomocy powziął wątpliwość, o której mowa w art. 255 P.p.s.a. i zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2015 r. wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w szczególności: wyciągów z posiadanych przez skarżącego i córkę rachunków bankowych, dokumentu wskazującego wysokość otrzymywanych świadczeń rentowych, dokumentu, na podstawie przysługuje skarżącemu prawo korzystania z domu, w którym zamieszkuje, dokumentu wskazującego wysokość czynszu najmu domu, dokumentów potwierdzających wydatki, jakie poniósł skarżący w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania Sądu skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc się do zażalenia na pkt II postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi J. H. było działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Biłgoraju, a zatem skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych na żadnym etapie postępowania. W konsekwencji prawidłowo umorzono postępowanie w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe względy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.