I OZ 594/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. L., L. F., K. F., E. K., M. Ż. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 149/18 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A. L., L. F., K. F., E. K., M. Ż. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie

A. L., L. F., K. F., E. K., M. Ż., (dalej: "skarżący") złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości. Skarżący wnieśli o uchylenie powyższej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący m.in. wskazali, że nie zgadzają się z ustaloną przez organ wysokością odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, tj. [...] zł, w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości. W ocenie skarżących ustalone odszkodowanie jest znacznie zaniżone. Na podstawie zarządzenia z [...] lutego 2018 r. skarżący zostali wezwani do usunięcia braków formalnych skargi przez m.in. podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. W odpowiedzi na ww. wezwanie Sądu skarżący podnieśli, że skarga zmierza do podważenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia, gdyż podważana jest zasada, nie zaś wysokość odszkodowania. Zdaniem skarżących decyzja zmierza do uniemożliwienia oczywistego w tym przypadku wywłaszczenia. Podanie wysokości oczekiwanego odszkodowania pozostawałoby w sprzeczności z treścią skargi. Następnie na podstawie zarządzenia z [...] marca 2018 r. skarżący zostali wezwani do wskazania jaka kwota ich zdaniem jest adekwatna do zrekompensowania szkody powstałej na skutek wydania decyzji z [...] kwietnia 1988 r., w związku z wybudowaniem urządzeń ciepłowniczych. Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie wskazali kwotę "nie mniejszą" niż [...] zł. Zarządzeniem z [...] kwietnia 2018 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 3 000 zł stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie"). Pismem z [...] kwietnia 2018 r. zatytułowanym "wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki" skarżący podnieśli, iż ww. zarządzenie zawiera ewidentnie oczywistą omyłkę w postaci dodania zera do rzeczywiście należnej kwoty 300 zł, powodując nieznany przepisom wpis w wysokości 3 000 zł. Zarządzeniem z [...] kwietnia 2018 r. Przewodniczący Wydziału II uchylił zarządzenie z [...] kwietnia 2018 r. o wezwaniu skarżących do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 3 000 zł. Jednocześnie z uwagi, iż w sprawie został uiszczony wpis w wysokości 200 zł, wezwał skarżących do uzupełnienia wpisu w wysokości 2 800 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożyli kolejne pismo zatytułowane "wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki", które z uwagi na zawarte w nim uzasadnienie, zostało uznane za zażalenie na powyższe wezwanie do uiszczenia wpisu. Z jego treści bowiem wynika, że w ocenie skarżących uiścili wpis w prawidłowej wysokości, tj. stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia. Jednocześnie podnieśli, że skarga zmierza do podważenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia, gdyż kwestionowana jest zasada, nie zaś wysokość odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z generalną zasadą odpłatności wymiaru sprawiedliwości, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Do kosztów sądowych należą m.in. opłaty sądowe, na które składają się wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 §1 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 220 § 1 P.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W świetle art. 220 § 3 P.p.s.a., skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. od skargi), pobiera się wpis stosunkowy lub stały. W świetle art. 231 P.p.s.a., wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 216 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż o rodzaju wpisu decyduje charakter sprawy, w której wniesiono skargę, a dokładnie to, czy przedmiot skargi, tj. rozstrzygnięcie organu, wiąże się bezpośrednio z określonymi należnościami pieniężnymi. Warunkiem koniecznym do ustalenia wpisu stosunkowego jest istnienie bezpośredniego związku między aktem lub czynnością będącymi przedmiotem skargi a należnością pieniężną. Bezpośredni związek występuje wtedy, gdy z zaskarżonego aktu lub czynności da się wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej. Kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zatem ustalenie, czy z uwagi na jej przedmiot, wpisem należnym od wniesionej przez skarżących skargi na decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] grudnia 2017 r. był wpis stosunkowy, czy też stały. Rozpoznawana sprawa, w zakresie zaskarżenia przez skarżących, dotyczy wyłącznie ustalenia i przyznania odszkodowania za szkody powstałe wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej ich własność. Zaskarżona decyzja bezpośrednio wiąże się zatem z określonymi świadczeniami pieniężnymi, kreując jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. W konsekwencji przyjąć należy, iż w sprawie, w której przedmiotem skargi jest wyłącznie decyzja ustalająca odszkodowanie, należy uiścić wpis stosunkowy. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 3 października 2016 r. sygn. akt I OPS 1/16. W uzasadnieniu ww. uchwały wskazano, że odszkodowanie za wywłaszczoną własność nieruchomości (jak również odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości) stanowi jedną z form zadośćuczynienia za szkodę wynikającą z władczej i zgodnej z prawem działalności organów administracji. Wynika ze stosunku administracyjnego, który powstał w wyniku jednostronnej, publicznoprawnej, władczej ingerencji Państwa w prawa rzeczowe jednostki w interesie publicznym. Ingerencja ta powoduje bezpośrednio skutki cywilnoprawne. W sprawie, której przedmiotem jest wyłącznie odszkodowanie, choć znajduje ona podstawę w stosunku publicznoprawnym, rozstrzyga się wyłącznie o uprawnieniu właściciela nieruchomości do żądania naprawienia szkody. Wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości) nie jest zatem przedmiotem takiej sprawy w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, ale jest nim ustalenie odszkodowania. Zasadniczym przedmiotem zaskarżonej decyzji w takiej sprawie nie jest zatem pozbawienie prawa własności nieruchomości czy prawa ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, ale należność pieniężna w przedstawionym wyżej rozumieniu przepisów art. 216 i art 231 P.p.s.a., bowiem strona skarżąca może kwestionować tylko ustalenie wysokości odszkodowania zawarte w decyzji o odszkodowaniu. Decyzja ta kończy odrębne postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, choć oczywiście dla jej wydania konieczne jest uprzednie wydanie decyzji, której skutkiem jest wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości). Uznać zatem należy, że decyzja o ustaleniu odszkodowania posiada odrębny byt, jest formalnie i materialnie odrębną sprawą od sprawy w przedmiocie wywłaszczenia (ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości) i jako taka bezpośrednio wiąże się z ustalanymi świadczeniami pieniężnymi, określając jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. Decyzja taka kreuje jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. Z takiej decyzji można wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej. Skoro zatem przedmiotem sprawy jest wyłącznie odszkodowanie, to wpisem od skargi należnym w takiej sprawie jest wpis stosunkowy określony w art. 231 P.p.s.a. w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zależny od wartości przedmiotu zaskarżenia. Odnosi się bowiem tylko do sumy pieniężnej, jaką jest kwota odszkodowania, nie zaś także do faktu wywłaszczenia nieruchomości (ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości). Przywołana argumentacja znajduje zastosowanie w realiach rozpoznawanej sprawy. Ponadto podkreślić należy, że wpis stosunkowy ustala się na podstawie wcześniej oznaczonej wartości przedmiotu zaskarżenia. Wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość uprawnienia lub obowiązku, w tym w szczególności należności pieniężnej, którą ustala, określa lub której w inny sposób dotyczy zaskarżony akt lub czynność. Jednocześnie należy przyjąć, że zgodnie z art. 231 w zw. z art. 215 i art. 216 P.p.s.a., wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie o odszkodowanie stanowi tylko ta część należności pieniężnej, która została zakwestionowana w skardze (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 28 stycznia 2008 r. sygn. akt I FPS 7/07). Zasadą jest bowiem, że zakres zaskarżenia decyzji (w całości lub w części) określa wola strony wyrażona w skardze lub wynikająca z jej treści, niezależnie od późniejszych uprawnień sądu administracyjnego do rozszerzenia granic rozpoznania skargi wdanej sprawie na podstawie art. 134 i art. 135 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 21 stycznia 2008 r. sygn. akt I GSK 2039/06). Zawarte w przepisach art. 215 § 1 i art. 216 P.p.s.a. określenie wartości przedmiotu zaskarżenia, a tym samym wysokości należności pieniężnej wskazuje, że akcent należy położyć na element zaskarżenia - to co zostało przez wnoszącego skargę zaskarżone. Należy mieć na uwadze istotę wpisu sądowego, którego uiszczenie jest warunkiem nadania skardze biegu. Dlatego wartość przedmiotu zaskarżenia to wartość tego, co w ramach przedmiotu zaskarżonej decyzji jest w skardze kwestionowane wprost lub wynika z treści skargi i jej uzasadnienia albo co wynika z istoty, charakteru i okoliczności sprawy. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnia przepisów o należnym wpisie sądowym od skargi na decyzję o odszkodowaniu nie stoi także w sprzeczności z Konstytucją RP. Wysokość wpisu od omawianych skarg została, co do zasady, ustalona na poziomie, który nie uniemożliwia realizacji prawa do sądu. Po pierwsze, przyjęta w ustawie formuła dotycząca kosztów postępowania nie odbiega w swej treści od zasad obowiązujących przy rozpatrywaniu spraw cywilnych. Ustawodawca wziął jednak pod uwagę specyfikę rozpoznawanych spraw przez sądy administracyjne i wysokość wpisów stosunkowych od skarg do nich wnoszonych określił na znacznie niższym poziomie niż opłaty pobierane w sprawach o odszkodowanie w postępowaniach przed sądem powszechnym. Stosownie do treści art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 914) opłata stosunkowa pobierana w sprawach o prawa majątkowe wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 złotych. Natomiast zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi: do 10.000 zł - 4 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł; ponad 10.000 zł do 50.000 zł - 3 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł; ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł; ponad 100.000 zł - 1 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Po drugie, jak już wyżej wskazano, wysokość wpisu nie zależy od wysokości odszkodowania ustalonego w decyzji, lecz od zakwestionowanej części odszkodowania. Po trzecie, uiszczony wpis podlega rozliczeniu w ramach rozstrzygania przez sąd o zasadach ponoszenia przez strony (uczestników) kosztów postępowania (art. 199-210 P.p.s.a.). Skarżącemu i skarżącemu kasacyjnie, co do zasady, w przypadku uwzględnienia ich środków zaskarżenia, przysługuje prawo do zwrotu od strony przeciwnej poniesionych kosztów sądowych. Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że wydając zaskarżone zarządzenie o wezwaniu skarżących do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 2 800 zł (skarżący już bowiem wcześniej uiścili kwotę 200 zł), Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi prawidłowo przyjął, że skarga na decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania podlega wpisowi stosunkowemu. Błędnie określił jednak wysokość wymaganego wpisu na kwotę 3 000 zł. Przyjął bowiem, iż przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 300 000 zł, czyli jest równy kwocie jaką wskazali skarżący jako adekwatną do zrekompensowania im szkody. Należy jednak zauważyć, iż - jak już wyżej wskazano -wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi tylko ta część należności pieniężnej, która została zakwestionowana w skardze. Nie jest nią zatem kwota odszkodowania ustalona przez organ, lecz wyłącznie zakwestionowana przez stronę wysokość odszkodowania, stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą odszkodowania, które według strony skarżącej powinno zostać jej przyznane za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości a kwotą odszkodowania faktycznie przyznaną w zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym uznać należy, że wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi różnica pomiędzy kwotą wskazaną przez skarżących jako kwota adekwatna do zrekompensowania im szkody tj. kwotą 300 000 zł, a kwotą odszkodowania ustaloną przez organ, tj. 72 000 zł. Wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi zatem 228 00 zł. Wpis w niniejszej sprawie winien zostać więc ustalony, zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia, w wysokości 2 228 zł. Skoro w niniejszej sprawie skarżący uiścili wpis w wysokości 200 zł, winni zostać wezwani do uzupełnienia wpisu o kwotę 2 008 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.