I OZ 590/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2081/13 odmawiające R. M. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. M. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek.

W dniu 9 października 2013 r. R. M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2081/13, oddalił skargę. W dniu 19 marca 2014 r. skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2014 r. W dniu 5 maja 2014 r. (data stempla pocztowego) skarżący na urzędowym formularzu PPF złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Pismem z dnia 17 maja 2014 r. skarżący wniósł o "przedłużenie terminu sądowego do złożenia skargi kasacyjnej". W odpowiedzi, pismem z dnia 29 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poinformował skarżącego, że dalsze czynności procesowe zostaną podjęte po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej jest terminem ustawowym i nie podlega przedłużeniu. Pouczono skarżącego, że strona może zwrócić się o przywrócenie tego terminu, przy czym wraz wnioskiem o przywrócenie terminu winna wnieść skargę kasacyjną. Wskazano, że wniosek o przywrócenie terminu ze skargą kasacyjną może wnieść również pełnomocnik strony (adwokat lub radca prawny) ustanowiony z urzędu. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził prawomocność wyroku z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2081/13 od dnia 20 maja 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2081/13, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, po rozpoznaniu którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 września 2014 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1003/14, oddalił zażalenie na to postanowienie. Pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. (nadanym w dniu 2 stycznia 2015 r.) skarżący złożył wniosek o "wznowienie postępowania wszczętego wnioskiem w sprawie przyznania prawa pomocy". Na wezwanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w piśmie z dnia 2 kwietnia 2015 r., skarżący wniosek ten sprecyzował wskazując, że stanowi on kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz dołączył wypełniony w tym dniu formularz PPF, w którym wniósł o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2081/13, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że sytuacja majątkowa skarżącego nie daje podstaw do udzielenia mu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił, że Sąd rozstrzygnął wniosek bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i nie uwzględnił czynnego udziału strony w postępowaniu. Zdaniem skarżącego, Sąd niewłaściwie ocenił jego sytuację majątkową i odmówił uwzględnienia wniosku. Do wniosku dołączono kserokopie dokumentów, które według skarżącego winny podlegać ocenie w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania". Oznacza to, że strona może wystąpić ze stosownym wnioskiem do czasu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie sądowoadministracyjne. W judykaturze w zasadzie przyjmuje się, że powołany przepis wyłącza możliwość skutecznego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie. Zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie podnoszone są jednak wątpliwości co do rozumienia określenia "tok postępowania" użytego w art. 243 § 1 p.p.s.a. W postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt I OZ 347/06 NSA wyjaśnił, że przez określenie "tok postępowania" użyte w tym przepisie należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, na przykład postępowania, które ma poprzez przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Podobne stanowisko wyrażono w postanowieniu NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 745 /09. Pogląd ten zaakceptowany został m. in. przez M. Jagielską, J. Jagielskiego i P. Gołaszewskiego – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. Prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbickiego, Wyd. CH. Beck, Warszawa 2011, s. 776). Ponadto podnieść należy, że dopuszczalne jest ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku uprzedniego prawomocnego oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kolejny wniosek w tym względzie podlega rozpoznaniu w trybie przewidzianym w art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy jednakże zaznaczyć, że wniosek o zmianę lub uchylenie postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a. wniesiony po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2008r. , sygn. akt II OZ 336/08). Mając na uwadze powyższe rozważania prawne oraz uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy stwierdzić należało, że wystąpiła w tym przypadku wskazana wyżej sytuacja. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, po prawomocnej odmowie uwzględnienia poprzedniego wniosku złożonego w tym przedmiocie, złożony został po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie ze skargi R. M. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jak wcześniej bowiem podniesiono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2014 r. oddalający skargę R. M. jest prawomocny od dnia 20 maja 2014 r., zaś niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony na formularzu PPF w dniu 2 kwietnia 2015r. W tej sytuacji wniosek należało odrzucić, gdyż brak było możliwości jego merytorycznego rozpoznania na podstawie art. 165 p.p.s.a., skoro postępowanie w sprawie zostało prawomocnie zakończone. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 w zw. z art. 64 § 3 i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.