I OZ 564/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 40/14, odmawiające przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie w sprawie ze skargi W. Z. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nidzicy w złożeniu wniosku o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy postanawia: oddalić zażalenie

W. Z. (dalej skarżący) wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nidzicy w złożeniu wniosku o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi na bezczynność organu w kwocie 100 zł złożył wniosek na formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po jego rozpoznaniu Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 maja 2014 r. odmówiła zwolnienia W. Z. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że skarżący, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, powołał się na brak dochodu z tytułu działalności gospodarczej i posiadane zadłużenie wobec ZUS z tytułu składek oraz Burmistrza Nidzicy z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Referendarz sądowy zaznaczyła, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi przychód. Zdaniem referendarza, skarżący mimo straty nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i był w stanie zdobyć środki pieniężne na utrzymanie własne. W złożonym sprzeciwie skarżący stwierdził, że wykazał, że jest w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wyjaśnił, że nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania w całości, gdyż jest tylko jego współwłaścicielem. Stwierdził ponadto, że odmowa zwolnienia z kosztów sądowych w całości pozbawi go skutecznej obrony swoich praw. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 40/14, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Sąd zauważył, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że "żyje bardzo skromnie i nie stać go nawet na podstawowe koszty utrzymania", a musi ponosić wydatki na zakup leków i utrzymanie mieszkania. Skarżący oświadczył też, że jest samotny. Podał, że, jest jednym z pięciu współwłaścicieli mieszkania o pow. [...] m² i współwłaścicielem działki o pow. [...] ha. Nie posiada natomiast oszczędności, papierów wartościowych, depozytów i samochodu. Wskazał na wysokie zadłużenie alimentacyjne ([...] zł) i w ZUS (ok. [...] zł) będące skutkiem "ujemnego dochodu" z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - zakładu fotograficznego. Sąd wskazał, że z kopii zeznania rocznego za 2013 r. PIT-36 wynikało, że przychód skarżącego z tytułu działalności gospodarczej za 2013 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, a strata – [...] zł. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że sytuacja skarżącego jest trudna, lecz nie wskazuje, że nie posiada on wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zdaniem Sądu I instancji, poniesienie straty w danym roku podatkowym nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Wykazana w zeznaniu rocznym strata stanowi bowiem różnicę pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. Będąc skutkiem podejmowanych przez podmiot różnorodnych decyzji gospodarczych, nie musi wcale świadczyć o złej kondycji materialnej przedsiębiorstwa. Sąd I instancji podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, iż podmiot prowadzący działalność gospodarczą, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z pierwotnym żądaniem wniosku. Uznał, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych pozbawia go zagwarantowanego prawa do obrony swoich słusznych interesów. Jego zdaniem, stanowi to pogwałcenie podstawowych praw człowieka i obywatela oraz jest niedopuszczalne z mocy prawa. W jego opinii odmowa zwolnienia go z kosztów sądowych pozbawia go skutecznej możliwości ochrony swoich praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie odmówiono przyznania Skarżącemu prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Sytuacja Skarżącego, choć trudna, pozwalała bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel. Zwłaszcza, że koszty sądowe na tym etapie postępowania wynoszą jedynie 100 zł. Oceniając zasadność przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym należy odnieść jego sytuację majątkową (w tym strukturę wydatków) do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.(postanowienie NSA z dnia 26 października 2012 r. sygn akt II FZ 824/12). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. W szczególności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał wystarczająco, że poniesienie przez niego kosztów sądowych spowodować może skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak zasadnie wskazał Sąd, z zeznania podatkowego wynika, iż wnioskodawca jako przedsiębiorca generuje określone przychody z czego czerpie środki na własne, skromne utrzymanie. Fakt posiadania zadłużenia nie powoduje, że wnioskodawca nie może pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla własnego utrzymania, wskazuje natomiast na zobowiązania ciążące na skarżącym. To jednak nie może stanowić przesłanki do odstąpienia od pobrania kosztów postępowania. Skarżący nie wykazał, że reguluje te ciążące na nim zobowiązania i w zestawieniu z ponoszonymi kosztami własnego utrzymania, dodatkowy koszt wpisu doprowadziłby do uszczerbku w koniecznym dla niego utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił oddalić zażalenie.