I OZ 564/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 277/10 oddalające wniosek o wyłączenia sędziego WSA Arkadiusza Windaka od orzekania w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie.

R.S. w dniu [...] marca 2010 r. złożył wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.W. od orzekania w sprawie ze jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu wniosku podał, że podstawę wniosku o wyłączenie sędziego WSA A.W. stanowi popieranie oszukańczych zachowań ustanowionego z urzędu adwokata L.M.L. w sprawie II SA/Sz 1108/07 (m. in. poprzez wydanie postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi). Ponadto wskazał, że popieranie przez sędziego WSA A.W. adwokata L.M.L. wynika wprost ze stanu faktycznego sprawy II SA/Sz 1108/07, tj. protokołu rozprawy, oświadczenia złożonego przez ww. adwokata, a także z pism procesowych skarżącego. Skarżący podniósł także zarzut istnienia powiązań o charakterze emocjonalnym sędziego WSA A.W. z adwokatem L.M.L. Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie A.W. w dniu [...] maja 2010 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził brak podstaw do wyłączenia go od rozpoznania niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 277/10 oddalił wniosek o wyłączenia sędziego WSA A.W. od orzekania w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia podał, że z oświadczenia złożonego przez sędziego WSA A.W. w dniu [...] maja 2010 r. wynika, iż nie pozostaje on ze skarżącym R.S. oraz z adwokatem L.M.L., w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym, jak też nie zachodzą okoliczności określone w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", mogące mieć wpływ na sposób orzekania w sprawie. Natomiast skarżący, nie wskazał żadnej z ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziego z mocy prawa, na podstawie art. 18 P.p.s.a. Ponadto, Sad pierwszej instancji stwierdził, że dokonując oceny sposobu postępowania oraz czynności podejmowanych przez sędziego WSA A.W. w postępowaniu w sprawie II SA/Sz 1108/07, nie dopatrzył się okoliczności, wyczerpujących dyspozycję art. 19 w/w ustawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w zw. z art. 18 i art. 19 P.p.s.a. odmówił wyłączenia sędziego. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia R.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu zażalenia podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie ponownie stwierdził, że w jego ocenie stronniczość sędziego A.W. w stosunku do jego osoby przejawia się akceptacją zachowań ustanowionego z urzędu adwokata oraz zasądzeniu na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Poza tym, zwrócił się o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, czy postawa adwokata, który działał na szkodę mocodawcy (w jego ocenie) oraz postawa sędziego A.W. jest zgodna z Konstytucją RP oraz ustawami regulującymi funkcjonowanie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. Należą do nich sprawy: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia ustawa nakazuje traktować jako trwające również po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki albo kurateli (§ 2). Nie może ponadto orzekać co do skargi o wznowienie postępowania sędzia, który uprzednio brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą (§ 3). Są to tzw. bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. Natomiast art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 P.p.s.a., podobnie jak inne przepisy dotyczące wyłączenia sędziego, stanowi gwarancję procesową bezstronności sędziego i nie powinien być wykorzystywany do innych celów. Dlatego stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów tylko dla usunięcia pozorów braku bezstronności powinno być ostrożne, wyważone i racjonalne. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że z oświadczenia złożonego przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie A.W. w dniu [...] maja 2010 r. wynika, iż nie łączą go ze skarżącym R.S., jak i adwokatem L.M.L. żadne stosunki mogące mieć wpływ na orzekanie w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie sędziego WSA w Szczecinie A.W., jak i w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie. Podstawą wyłączenia nie może być bowiem powoływanie się przez skarżącego na akceptację przez sędziego niewłaściwej w jego ocenie postawy pełnomocnika w innej sprawie. Natomiast brak reakcji ze strony sędziego na działanie adwokata z urzędu nie może wskazywać na brak bezstronności sędziego w rozpoznaniu sprawy. W konsekwencji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż wskazane przez skarżącego okoliczności nie stanowią podstawy wyłączenia sędziego. Z kolei, odnosząc się do wniosku dotyczącego przedstawienia przez Naczelny Sąd Administracyjny Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, czy postawa adwokat, który działał na szkodę mocodawcy (w jego ocenie) oraz postawa sędziego Arkadiusza Windaka jest zgodna z Konstytucją RP oraz ustawami regulującymi funkcjonowanie sądów administracyjnych należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Oznacza to, że przedmiotem takiego pytania może być wyłącznie akt normatywny (np. rozporządzenie), a nie zachowanie podmiotu pełniącego funkcje publiczną. Co więcej należy wyjaśnić, że instytucja pytania prawnego przewidziana art. 193 Konstytucji RP nie daje skarżącemu uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Taką konstrukcję przedmiotowej instytucji podkreśla także treść w/w przepisu w myśl, którego sąd "może" przedstawić pytanie prawne, a więc jest to uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Powyższe stanowisko jest powszechnie aprobowane zarówno w judykaturze jak i piśmiennictwie prawniczym (por. wyrok SN z dnia 29 lutego 2008 r. II CSK 463/07 nr LEX 463366; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004 r. OSK 971/04 nr LEX 236849; M. Niedośpial glosa do wyroku sądu apelacyjnego z dnia 26 czerwca 2003 r. III AUa 232/02 publ. OSA 2004/12/67). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.