I OZ 563/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1387/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie

W. J. w dniu 3 grudnia 2013 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, w którego uzasadnieniu wskazywał, że nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Ponadto podał, że mieszka z rodzicami, pozostaje na ich utrzymaniu oraz jest osobą bezrobotną i ma umiarkowany stopień niepełnosprawności. Skarżący zaznaczył również, że obecnie toczy się sprawa o rozwiązanie jego małżeństwa przez rozwód. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków złożonego wniosku poprzez uzupełnienie rubryk: 6, 8, 9, 10, 11 formularza albo nadesłanie pisemnych wyjaśnień, które pozwolą zorientować się: - dlaczego skarżący nie wpisał do rubryki 6 formularza rodziców, skoro mieszka z nimi i pozostaje na ich utrzymaniu; - jakie nieruchomości, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe należą do rodziców skarżącego; - w jakiej wysokości i z jakiego tytułu rodzice skarżącego uzyskują dochody; - jak kształtuje się wysokość miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego na opłaty za prąd, gaz, dostawę wody, wywóz nieczystości, telefony, RTV, leki i przedłożenie na tę okoliczność kopii stosownych rachunków albo pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy (pouczono też skarżącego, że jeśli występują problemy z terminowym regulowaniem tych należności, powinien przedłożyć kopie stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających); Skarżący został też zobowiązany do przedstawienia kopii orzeczenia o niepełnosprawności, na które powołuje się. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kolejny formularz urzędowy wyjaśniając jednocześnie, że nie wskazuje w nim rodziców, ponieważ – w jego ocenie - tworzą oni samodzielne gospodarstwo domowe. Jednakże skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe twierdzenia, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, korzysta z posiłków u nich i mieszka w ich domu. Skarżący dołączył kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. oddalił przedmiotowy wniosek. W uzasadnieniu ww. postanowienia - powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." – Sąd Wojewódzki stwierdził, że wniosek W. J. nie mógł zasługiwać na uwzględnienie bowiem nie przedstawił on w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, w sytuacji gdy wnioskodawca prowadzi wspólnie z rodzicami gospodarstwo domowe, ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych, powinien był podać również dochody i wydatki swoich rodziców, czego jednak – pomimo skierowanego do niego wezwania - nie uczynił. Skoro zatem skarżący był świadomy, że dla uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych niezbędne jest podanie informacji o dochodach i wydatkach rodziców pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i pomimo tego nie podał tych danych, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, aby w stosunku do niego zachodziły przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. W. J, w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, zakwestionował jego prawidłowość, twierdząc, że w złożonym przez siebie wniosku dostatecznie wykazał, że jego sytuacja materialna i osobista uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie W. J. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy i dołączonych do niego dokumentach za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych w sytuacji, gdy sam wnioskodawca stwierdził, że pozostaje na utrzymaniu rodziców. Nie może przy tym także budzić wątpliwości, że Sąd - w świetle złożonych przez W. J. oświadczeń - miał podstawy, aby żądać od niego złożenia oświadczeń o dochodach jego rodziców. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwalała dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Nie podważa zasadności wezwania Sądu Wojewódzkiego w tej części twierdzenie, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe choć jego rodzice zapewniają mu wyżywienie i miejsce zamieszkania. Powyższe okoliczności – wobec oświadczenia skarżącego o braku jakichkolwiek źródeł utrzymania – potwierdzają, że tworzy on z rodzicami wspólnotę gospodarczą. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej oraz sytuacji materialnej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie przedstawił żądanych informacji. Należy zatem uznać, że nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia