I OZ 548/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 499/14 zwalniające .T F. od kosztów sądowych i odmawiające ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie drugim i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 499/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych. W ocenie Sądu za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych przemawia wysokość ponoszonych przez niego wydatków. Pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i kosztów, które mogą ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, czy wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania, zwłaszcza że według oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a uzyskiwane dochody przeznacza w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. W tym względzie sam wpis od skargi (200 zł) jest bez wątpienia dla niego kwotą wysoką, której wygospodarowanie w krótkim okresie nie pozostałoby bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednakże zdaniem Sądu wniosek skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata, nie znajduje uzasadnienia. Sąd stwierdził, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. W takiej sytuacji argumenty skarżącego o braku odpowiedniej wiedzy prawniczej są bezzasadne. Tym bardziej, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie odmowy ustanowienia adwokata z urzędu złożył skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że jedynym kryterium warunkującym przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, jest sytuacja materialna osoby ubiegającej się o nie. W szczególności sąd rozpoznając wniosek strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest uprawniony do oceny zasadności i celowości udziału pełnomocnika z urzędu w tym konkretnym postępowaniu. W procedurze obowiązującej przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem odpowiednika art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101 j.t.) Przepis ten stanowi, że sąd uwzględni wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stwierdził, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma konieczności działania przez fachowego pełnomocnika, zwłaszcza w świetle gwarancji procesowych sformułowanych w art. 6 p.p.s.a., wedle których na sądzie ciąży obowiązek udzielania stronie koniecznych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z powyższego wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd I instancji wziął pod uwagę, zamiast kryterium materialnego, jakim jest brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, kryteria nie wymienione w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.: gwarancje procesowe z art. 6 p.p.s.a.. Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd I instancji winien dokonać merytorycznej oceny wniosku, odnośnie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jedynie w aspekcie przesłanek z wyżej wskazanego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.