I OZ 539/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. T. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2016 r. wzywające S. T. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę gminną postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie.

S. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę gminną. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2016 r. – na podstawie § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od opisanej powyżej skargi w kwocie 200 zł – w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Na powyższe zarządzenie skarżąca wniosła zażalenie wskazując, że nie jest w stanie wpłacić tej kwoty bez istotnego uszczuplenia jej podstawowych potrzeb życiowych. Do zażalenia załączyła stosowną dokumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn, niż w nim podniesione. Zgodnie z art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem tym jest m.in. skarga (§ 2). Zgodnie zaś z art. 231 p.p.s.a., wpis stosunkowy od pism wszczynających postępowanie pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, stanowiące według art. 216 p.p.s.a. wartość przedmiotu zaskarżenia. W pozostałych sprawach pobiera się wpis stały. O rodzaju wpisu decyduje zatem charakter sprawy, w której skargę wniesiono, a dokładnie to, czy przedmiot skargi wiąże się bezpośrednio z określonym świadczeniem pieniężnym. Warunkiem koniecznym do ustalenia wpisu stosunkowego jest więc istnienie bezpośredniego związku między aktem lub czynnością będącą przedmiotem skargi, a należnością pieniężną, co ma miejsce wtedy, kiedy z zaskarżonego aktu lub czynności da się wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej. Wydając zaskarżone zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego, Przewodniczący przyjął, że skarga na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2016 r. w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania podlega wpisowi stałemu w kwocie 200 zł – na podstawie § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stanowisko to nie jest prawidłowe. W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzją Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia [...] maja 2015 r. ustalającą odszkodowanie z tytułu nabycia przez Gminę Kraków – w trybie art. 73 ust. 2 pkt 1, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), prawa własności nieruchomości. Stwierdzenie nabycia przez Gminę Kraków z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości nastąpiło decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2010 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] maja 2013 r. Zaskarżona decyzja zakończyła odrębne od postępowania prowadzanego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, choć niewątpliwie dla jej wydania konieczne były wcześniejsze deklaratoryjne orzeczenia stwierdzające nabycie z mocy prawa przez gminę prawa własności nieruchomości. Zaskarżona decyzja posiada więc odrębny byt i jako taka bezpośrednio wiąże się z określonymi świadczeniami pieniężnymi, kreując jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. W sprawach, w których przedmiotem skargi jest wyłącznie decyzja odrębnie ustalająca odszkodowanie za przejętą nieruchomość konieczne jest – stosownie do treści art. 231 w zw. z art. 216 p.p.s.a. – uiszczenie wpisu stosunkowego. W niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09. W powołanej uchwale stwierdzono, że w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania. Przedmiotowa uchwała odnosiła się bowiem tylko do tych decyzji, mocą których dokonano zarówno wywłaszczenia, jak i ustalono odszkodowanie, bowiem pytanie podmiotu wnioskującego o podjecie uchwały, tj. Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczyło jedynie kwestii określenia charakteru wpisów od skarg na decyzje zawierające orzeczenie zarówno o wywłaszczeniu, jak i odszkodowaniu. W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich. Określając rodzaj wpisu sądowego nie można zatem utożsamiać spraw, w których przedmiotem zaskarżenia, tak jak w niniejszej sprawie, jest decyzja ustalająca odszkodowanie, ze sprawami, których skargi dotyczą decyzji zawierających orzeczenie o wywłaszczeniu oraz ustaleniu odszkodowania jako obligatoryjnym elemencie decyzji o wywłaszczeniu. Wobec tego uznać należy, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane na błędnej podstawie prawnej i dlatego podlega uchyleniu. Wydając ponowne zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu Sąd I instancji zobowiązany będzie ustalić wpis stosunkowy od wskazanej uprzednio przez skarżącą wartości przedmiotu zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie wyjaśnia, że jeżeli skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego ze względu na sytuację majątkową, to na każdym etapie postępowania może wystąpić do Sądu ze stosownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, o czym skarżąca została pouczona przy doręczeniu zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu (pkt 4 pisma "doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone zarządzenie jest wadliwe i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 i art. 198 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.