I OZ 483/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt II SPP/Lu 120/23 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 120/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), odmówił Z. W. przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 103/23 ze skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Następnie postanowieniem z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 103/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucił skargę wyżej wymienionego, jako niedopuszczalną. Pismem z dnia 25 lipca 2023 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Przewodniczący Wydziału zakwalifikował przedmiotowe pismo procesowe jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 12 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 8 września 2023 r., sygn. akt I OZ 361/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Lublinie z 12 lipca 2023 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 120/23, odmówił zmiany postanowienia z dnia 12 lipca 2023 r. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że u podstaw postanowienia z dnia 12 lipca 2023 r. o odmowie przyznania prawa pomocy nie legła negatywna ocena spełniania przez skarżącego przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a., wynikająca z analizy sytuacji materialnej strony. Postanowienie to zapadło na podstawie art. 247 p.p.s.a., a więc powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy było uznanie skargi za oczywiście bezzasadną. Ocena ta wynikała ze stwierdzenia, iż wniesiona w sprawie skarga na bezczynność i przewlekłość postępowania Wójta Gminy Niemce jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Niedopuszczalność skargi Sąd wywiódł z faktu, iż została ona wniesiona w dniu, w którym organ nie prowadził już postępowania, bowiem wcześniej wydał decyzję w sprawie objętej skargą. Sąd I instancji podkreślił, że jakkolwiek w dacie złożenia przez skarżącego pisma procesowego zakwalifikowanego jako wniosek o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sytuacja procesowa skarżącego była już inna, niż w dacie wydania tego postanowienia (doszło bowiem do odrzucenia skargi), to jednak nie sposób uznać, że od tego czasu uległy zmianie okoliczności mające wpływ na ocenę dopuszczalności skargi, a w konsekwencji na ocenę zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skoro zaś ocena skargi jako niedopuszczalnej, a w konsekwencji oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. pozostaje aktualna, brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności, które miałyby wpływ na sposób rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy (powołano się na postanowienia NSA z: 7 października 2008 r., I OZ 763/08; 16 marca 2009, I OZ 208/09; 13 lutego 2015 r., II OZ 97/15; 8 października 2016 r., I OZ 321/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia wyżej wymienionego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu I instancji i wniósł o jego zmianę lub uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej strony sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) W okolicznościach niniejszej sprawy postanowieniem Sądu I instancji z dnia 12 lipca 2023 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na bezzasadność wniesionej skargi. Wobec oddalenia zażalenia skarżącego przez NSA postanowieniem z dnia 8 września 2023 r. powyższe postanowienie uzyskało przymiot prawomocności. W orzeczeniu tym wskazano, że skarga wyżej wymienionego, której przedmiotem jest bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącego z 5 maja 2023 r., została wniesiona w dniu 12 czerwca 2023 r. Tymczasem wniosek skarżącego z 5 maja 2023 r. został rozpatrzony przez Wójta Gminy Niemce decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. Oznacza to, że w dniu wniesienia skargi nie istniał już przedmiot postępowania, jakim w realiach niniejszej sprawy był stan bezczynności i przewlekłości postępowania. W związku z tym przyznanie prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, również byłoby w tej sprawie bezzasadne. Następnie postanowieniem z dnia 12 lipca 2023 r. Sąd I instancji odrzucił skargę jako niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., wskazując, że przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi stanowi okoliczność wniesienia jej w dniu, w którym organ nie prowadził już postępowania, bowiem wcześniej wydał decyzję w sprawie objętej skargą. W okolicznościach sprawy, fakt iż odrzucenie skargi nastąpiło po wydaniu postanowienia o odmowie przyznania pomocy prawnej nie wskazuje na zmianę okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. U źródła obu orzeczeń wydanych w sprawie leży bowiem przekonanie Sądu I instancji o oczywistej bezzasadności złożonej w sprawie skargi. Okoliczność ta pozostaje aktualna. Tym samym Sąd I instancji zasadnie zastosował art. 165 a contrario w zw. z art. 247 p.p.s.a. i w konsekwencji odmówił zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 1 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.