I OZ 478/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SO/Op 26/14: oddalające wniosek o wyłączenie sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Haliny Filipowicz-Kremis, Anny Siedleckiej, Mieczysława Górkiewicza, Władysława Kulona, Alicji Palus, Andrzeja Wawrzyniaka, Julii Szczygielskiej, Zygmunta Wiśniewskiego, Marcina Miemca, Jerzego Strzebinczyka, Anny Moskały, Tadeusza Kuczyńskiego, Henryka Ożoga, Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, Józefa Kremisa, Macieja Guzińskiego, Olgi Białek, Magdaleny Jankowskiej-Szostak, Małgorzaty Malinowskiej-Grakowicz, Alojzego Wyszkowskiego, Lidii Błystak, Lidii Serwiniowskiej, Katarzyny Borońskiej, Anetty Chołuj, Dagmary Dominik-Ogińskiej, Ireneusza Dukiela, Ewy Kamienieckiej, Zbigniewa Łobody, Henryki Łysikowskiej, Jadwigi Danuty Mróz, Marka Olejnika, Katarzyny Radom, Marty Semiczek, Bogumiły Kalinowskiej, Tomasza Świetlikowskiego, Ryszarda Pęka, Marii Tkacz-Rutkowskiej, Barbary Ciołek, Darii Gawlak-Nowakowskiej; umarzające postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziego NSA Haliny Betty oraz oddalające wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Ewy Orłowskiej, Barbary Koźlik, Wiesława Jakubca i Michała Kazka w sprawie ze skargi D. W., M. W., M.W. i J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zażalenia, sygn. akt II SA/Wr 515/13 postanawia oddalić zażalenie.

Pismem z dnia 12 czerwca 2013 r. D. W., M. W., M. W. i J.W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...][...] kwietnia 2013 r., nr [...][...]. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. II SA/Wr 515/13. Następnie skarżący D. W. i M. W. pismem z dnia 26 sierpnia 2013 r. złożyli wniosek o wyłączenie z urzędu od orzekania w sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wymienionych z imienia i nazwiska, wskazując na dobro wymiaru sprawiedliwości, interes społeczny, ich interes prawny oraz prawo materialne. Zdaniem wnioskodawców, sędziowie WSA znęcali się nad nimi psychicznie i moralnie, dyskryminowali i pozbawiali ich prawa do obrony. Wskazali, że od 10 lat sędziowie WSA we Wrocławiu stosują wobec nich uporczywy stalking, pozbawiając ich prawa do map geodezyjnych, a za składane wnioski dowodowe karają ich grzywnami. Zarzucili niesprawiedliwość, stronniczość oraz wykorzystywanie własnego stanowiska służbowego, sędziom: Halinie Kremis, Annie Siedleckiej, Alicji Palus, Oldze Białek, Andrzejowi Wawrzyniakowi, Zygmuntowi Wiśniewskiemu, Mieczysławowi Górkiewiczowi, Ireneuszowi Dukielowi, Władysławowi Kulonowi, Annie Moskale, Józefowi Kremisowi, Henrykowi Ożogowi, Jerzemu Strzebinczykowi, Jolancie Sikorskiej, Julii Szczygielskiej, Alojzemu Wyszkowskiemu, Marcinowi Miemcowi, Maciejowi Guzińskiemu. Sędziemu Ryszardowi Pękowi zarzucili stronniczość oraz to, że jako Prezes Sądu nie reaguje na bezprawie sędziów i wyrzucanie z akt dokumentów. Stronniczość zarzucili także sędziom: Henryce Łysikowskiej, Katarzynie Radom, Halinie Betcie, Lidii Błystak, Katarzynie Borońskiej, Anetcie Chołuj, Barbarze Ciołek, Dagmarze Dominik, Darii Gawlak, Ewie Kamienieckiej, Zbigniewowi Łobodzie, Jadwidze Danucie Mróz, Markowi Olejnikowi, Marcie Semiczek, Tomaszowi Świetlikowskiemu, Marii Tkacz-Rutkowskiej, Magdalenie Jankowskiej-Szostak, Bogumile Kalinowskiej, Małgorzacie Malinowskiej-Grakowicz, Tadeuszowi Kuczyńskiemu, Mirosławie Rozbickiej, Lidii Serwinowskiej. Skarżący zażądali także, aby sędziowie złożyli oświadczenie jakie nieruchomości, gdzie, za ile, o jakiej powierzchni i w jakim trybie zakupili zarówno oni, jak i ich małżonkowie, dzieci, wnuki od Agencji Nieruchomości Rolnej we W. i jej Spółki [...][...] we W.. Pismem z dnia 7 października 2013 r. skarżący wnieśli o wyłączenie od rozpoznawania sprawy referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, a także sędziego Darii Gawlak-Nowakowskiej, bowiem orzekała mimo wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów WSA we Wrocławiu. Następnie, w piśmie z dnia 3 grudnia 2013 r. skarżący sprecyzowali, że wniosek dotyczy referendarzy sądowych: Wiesława Jakubca, Michała Kazka, Ewy Orłowskiej i Barbary Koźlik. Zarzucili, że pozbawia się ich możliwości skorzystania z prawa pomocy, zmusza do opłacania spraw, upokarza i zmusza do "uporczywego żebractwa o dokumenty, których nie możemy otrzymać od 10 lat". Wobec złożonego wniosku, sędziowie i referendarze sądowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, pisemnie oświadczyli, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej także dalej p.p.s.a., ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 ww. ustawy). Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt I OW 26/14 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SO/Op 26/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu: 1) oddalił wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Haliny Filipowicz-Kremis, Anny Siedleckiej, Mieczysława Górkiewicza, Władysława Kulona, Alicji Palus, Andrzeja Wawrzyniaka, Julii Szczygielskiej, Zygmunta Wiśniewskiego, Marcina Miemca, Jerzego Strzebinczyka, Anny Moskały, Tadeusza Kuczyńskiego, Henryka Ożoga, Jolanty Sikorskiej, Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, Józefa Kremisa, Macieja Guzińskiego, Olgi Białek, Magdaleny Jankowskiej-Szostak, Małgorzaty Malinowskiej-Grakowicz, Alojzego Wyszkowskiego, Lidii Błystak, Lidii Serwiniowskiej, Katarzyny Borońskiej, Anetty Chołuj, Dagmary Dominik-Ogińskiej, Ireneusza Dukiela, Ewy Kamienieckiej, Zbigniewa Łobody, Henryki Łysikowskiej, Jadwigi Danuty Mróz, Marka Olejnika, Katarzyny Radom, Marty Semiczek, Bogumiły Kalinowskiej, Tomasza Świetlikowskiego, Ryszarda Pęka, Marii Tkacz-Rutkowskiej, Barbary Ciołek, Darii Gawlak-Nowakowskiej, 2) umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziego NSA Haliny Betty, 3) oddalił wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach: Ewy Orłowskiej, Barbary Koźlik, Wiesława Jakubca i Michała Kazka. Sąd wskazał, że instytucja wyłączenia sędziego i instytucja wyłączenia referendarza sądowego, która ukształtowana jest poprzez odesłanie w art. 24 § 1 p.p.s.a. do przepisów o wyłączeniu sędziego, ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, to znaczy ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia wskazanych sędziów i referendarzy sądowych. W stosunku do żadnego z sędziów i referendarzy sądowych, orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, których dotyczy wniosek, nie zachodzą bowiem okoliczności, o jakich mowa w art. 18 p.p.s.a., tj. uzasadniających wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) od rozpoznania sprawy z mocy ustawy. Okoliczności powołane przez D. W. i M. W. we wniosku oraz zawarte w aktach pisma i dokumenty nie wskazują w żaden sposób na prawdopodobieństwo zaistnienia takich okoliczności. Ponadto skarżący nie uprawdopodobnili zaistnienia okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych na podstawie art. 19 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, podane we wniosku ogólne twierdzenia dotyczące wspierania przez sędziów WSA we Wrocławiu jednej ze stron, jak i mające mieć miejsce działania zmierzające do przejęcia nieruchomości skarżących, czy usuwanie przez sędziów z akt dokumentów, ich przerabianie i podrabianie, a w końcu stronniczość i niesprawiedliwość sędziów i referendarzy sądowych w orzekaniu, a także nieprawidłowości w prowadzeniu postępowań sądowych, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżący nie wskazali bowiem na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym mogące uzasadnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, czy referendarzy sądowych. Samo subiektywne przeświadczenie o braku bezstronności sędziów (referendarzy sądowych) oraz odczucie skarżących, iż są dyskryminowani i pozbawiani przysługujących im praw, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uzasadniających takie zarzuty, nie stanowią wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów i referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, których dotyczy wniosek wynika, iż nie istnieje między nimi, a stronami postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie, a także nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 p.p.s.a. Natomiast skarżący nie podali we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Odnośnie pkt 2 sentencji, Sąd wskazał, że sędzia NSA Halina Betta nie orzeka już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, bowiem przeszła w stan spoczynku z dniem 31 sierpnia 2013 r. W związku z tym, postępowanie z wniosku o wyłączenie ww. sędziego należało na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 p.p.s.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe. Pismem z dnia 19 maja 2014 r. D. W. i M. W. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 24 § 1 p.p.s.a., przepisy rozdziału dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego. Wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (referendarza sądowego) (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony, bądź na żądanie sędziego (referendarza sądowego), sąd wyłącza sędziego (referendarza sądowego) jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (referendarza sądowego). Przy czym stosownie do treści art. 20 powołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego (referendarza sądowego), zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie przez niego wyjaśnień. Wskazać należy, że w obydwu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego (referendarza sądowego) i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego (referendarza sądowego) w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o wyłączenie wskazanych wyżej sędziów i referendarzy sądowych. Podnieść należy, że z oświadczeń złożonych przez sędziów i referendarzy sądowych objętych wnioskiem o wyłączenie wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 p.p.s.a. Skarżący natomiast zarówno we wniosku (i w pismach uzupełniających), jak również w zażaleniu nie wykazali w żaden sposób, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia takich okoliczności. O wyłączeniu sędziego (referendarza sądowego) nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości oraz o wadliwym sposobie orzekania, do czego w istocie sprowadzają się argumenty zawarte zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy, jak i w zażaleniu. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Ponadto zarzuty skarżących co do niewłaściwego, ich zdaniem, sposobu orzekania przez sędziego jak również referendarza sądowego w innej sprawie mogły być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zasadnie oddalił wniosek skarżących o wyłączenie wskazanych sędziów i referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu. Za prawidłowe należy uznać również orzeczenie Sądu zawarte w pkt 2 sentencji. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.