I OZ 474/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 133/25 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2025 r., znak SKO.41/76/OS/2025 w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu należności za specjalistyczne usługi opiekuńcze postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 133/25 odrzucił skargę Z.W. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 27 stycznia 2025 r., znak SKO.41/76/OS/2025 w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu należności za specjalistyczne usługi opiekuńcze. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący został wezwany zarządzeniem z 14 marca 2025 r. do uzupełnienia braku formalnego wniesionej skargi przez wskazanie numeru PESEL, lecz wezwania tego nie wykonał, co stanowiło podstawę do odrzucenia skargi, zgodnie z dyspozycją przepisu art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wskazał, że jednego dnia skierowano do niego wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, pouczenie o możliwości złożenia wniosku w trybie art. 119 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wezwanie do wypełnienia formularza PPF. Wykonanie tych obowiązków było, w ocenie skarżącego "absurdalne", a zakreślone terminy wykluczają udział pełnomocnika w sprawie, o którego przyznanie wnosił. Skarżący zwrócił uwagę na obowiązek Sądu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, domagając się "mecenasa do dyspozycji" oraz podkreślił, że Sąd wzywa go do uzupełnienia braku formalnych, od lat znając jego PESEL. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Jakkolwiek skarżący podnosi, że z racji zgłoszenia w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika w postępowaniu, nie powinien być wzywany do uzupełnienia braków formalnych skargi do czasu rozpoznania jego wniosku, to w realiach tej sprawy nie ma podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z akt sprawy wynika, że w skardze z 10 lutego 2025 r. skarżący zawarł jednozdaniowy wniosek, cyt. "zwracam się o pomoc prawną", co obligowało Sąd do skierowania do skarżącego wezwania do wypełnienia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zgodnie bowiem z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.). Z akt sprawy II SPP/Lu 39/25, stanowiącej załącznik do sprawy II SA/Lu 133/25 wynika, że w dniu 18 marca 2025 r. wysłano skarżącemu formularz wniosku PPF wraz z wezwaniem do jego wypełnienia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pouczając skarżącego, że nieprzesłanie wypełnionego urzędowego formularza wniosku w zakreślonym terminie skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Wezwanie skarżący odebrał osobiście w dniu 1 kwietnia 2025 r. W dniu 22 kwietnia 2025 r. ustalono, że w zakreślonym terminie skarżący nie nadesłał wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych warunkach, wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi w dniu 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 133/25 nie narusza prawa. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie wniósł sprzeciwu od zarządzenia z 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SPP/Lu 39/25 o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie zakwestionował zatem rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Rezygnacja skarżącego ze złożenia wniosku na urzędowym formularzu nie mogła skutkować realizacją żądania skarżącego ustanowienia pełnomocnika w sprawie, a właśnie kwestię konieczności uprzedniego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podnosi we wniesionym zażaleniu jako argument mający przemawiać za uchyleniem postanowienia. W myśl przepisu art. 46 § 2 p.p.s.a., pismo strony, gdy jest pierwszym pismem w sprawie, powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu jest wiadomym, że z uwagi na liczne dotychczasowe postępowania sądowe, skarżący jest świadomy tego obowiązku i wielokrotnie obowiązku tego nie wypełnia. W realiach tej sprawy stwierdzić trzeba, że nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi wyłącznie z powodu skierowania do skarżącego wezwania o wskazanie numeru PESEL przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, szczególnie mając na uwadze zapadłe w przedmiocie prawa pomocy rozstrzygnięcie. Ponadto, nie ma podstaw do uznania, że skarżący został w wyniku chronologii czynności w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Pozbawienie możliwości obrony swych praw przez stronę polega bowiem na tym, że strona na skutek uchybień procesowych nie może brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. W celu ustalenia, czy doszło do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw, należy rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie ustalić, czy uchybienie to miało wpływ na możliwość strony działania w postępowaniu, zaś w ostatniej kolejności zbadać, czy pomimo wystąpienia powyższych okoliczności strona miała możność obrony swoich praw mimo zaistniałych uchybień procesowych. Pozbawienie strony możności obrony jej praw będzie miało miejsce jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich wyżej wymienionych przesłanek. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, skarżący rozumie uprawnienia i obowiązki w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a ustanowienie pełnomocnika w sprawie (czego Sąd nie mógł ostatecznie rozważyć w wyniku zaniechania skarżącego) nie zniwelowałoby obowiązku wskazania numeru PESEL skarżącego. Skarżący nie wskazuje natomiast na brak możliwości wskazania numeru PESEL lecz podnosi wyłącznie okoliczność braku konieczności wskazania swojego numeru PESEL, który "jest znany od lat". Zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów NSA z 3 lipca 2023 r., II GPS 3/22, niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy, bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. Z powołanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.