I OZ 443/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 735/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. M., A. M. i M. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lutego 2023 r. nr DAP-WOSR-7280-13/2023/JB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 735/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę J. M., A. M. i M. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 9 lutego 2023 r. nr DAP-WOSR-7280-13/2023/JB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Pismem z 12 stycznia 2024 r. J. M. (dalej: Skarżący) wniósł o przesłanie wyroku z rozprawy, który otrzymał przy piśmie Sądu I instancji z 22 lutego 2024 r. Następnie, pismem z 13 marca 2024 r., Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W piśmie tym wskazał, że nie zdawał sobie sprawy, że składając pismo z 12 stycznia 2024 r. zostanie mu doręczona jedynie sama sentencja wyroku bez uzasadnienia. Zaznaczył też, że nie dostał żadnego pouczenia. Postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 735/23 - Sąd I instancji odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że okoliczności podniesione przez Skarżącego nie są okolicznościami, które uzasadniałyby przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Sąd I instancji wskazał bowiem, że Skarżący 3 października 2023 r. odebrał zawiadomienie o wyznaczonym na 20 października 2023 r. terminie rozprawy, na której został wydany wyrok. W zawiadomieniu tym został pouczony m.in. o treści art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, twierdzenia Skarżącego, że nie otrzymał on żadnego pouczenia są bezpodstawne. Sąd I instancji dodał przy tym, że termin na złożenie wniosku upłynął 27 października 2023 r. W konsekwencji tego, że żadna strona nie złożyła w terminie wniosku o uzasadnienie – 21 listopada 2023 r. wyrok ten stał się prawomocny. Skarżący nie stawił się na rozprawie i jakiekolwiek działania w celu uzyskania informacji o sprawie podjął po ponad dwóch miesiącach od wydania wyroku. Tym samym, w ocenie Sądu I instancji, nie wykazał, że niedochowanie terminu wynikało z przyczyn od niego niezależnych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący, podnosząc, że nie ma wiedzy prawniczej i w sprawie występuje bez profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieznajomość przez skarżącego prawa (por. postanowienia NSA: z 27 czerwca 2016 r., II FZ 359/16: z 12 stycznia 2016 r., II OZ 1369/15; z 28 listopada 2012 r., I OZ 869/12; z 8 lipca 2008 r. II OZ 712/08). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa nie mogło stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu. Na brak winy mogą bowiem wskazywać tylko takie okoliczności, które przemawiają za uznaniem, iż strona przy zachowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw nie miała możliwości dokonania czynności w wyznaczonym przez Sąd terminie. Wskazywana przez Skarżącego przeszkoda nie należy do nieusuwalnych, bowiem mógł on bez zbędnego wysiłku uzyskać informacje dotyczące terminu do złożenia ww. wniosku, chociażby telefonicznie. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu, ani nie zadbał należycie o swoje interesy lekceważąc pouczenie Sądu I instancji, które uzyskał przy zawiadomieniu o terminie rozprawy. Tym samym podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że argumenty podniesione we wniosku, jak i w przedmiotowym zażaleniu, nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.