I OZ 431/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...] " S.A. w likwidacji w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 3005/22 o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 26 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 17 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 3005/22, odmówił dopuszczenia "[...] " S.A. w likwidacji w [...] do udziału w sprawie w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 26 października 2022 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 marca 2015 r. nr [...] o ustanowieniu na rzecz spółki pod firmą [...] Sp. z o.o. prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...] oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m² (KW [...]) stanowiącej dawną nieruchomość oznaczoną hip. [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2023 r. "[...] " S.A. w likwidacji w [...] wniosła o dopuszczenie do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Wnioskodawca podnosił, że Spółka nie brała udziału w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją a powodem tego była ówczesna sytuacja Spółki. W tym zakresie wskazano na następujące okoliczności: 1. prowadzenie spraw Spółki przez poprzedniego likwidatora – Z. B., który ze względu na liczne zaniedbania w prowadzeniu likwidacji został z tej funkcji odwołany na wniosek akcjonariuszy; 2. dysponowanie aktami Spółki przez Prokuraturę Regionalną we Wrocławiu, Wydział I do Spraw Przestępczości Zorganizowanej w postępowaniu przygotowawczym [...]),; 3. prawdopodobny brak zawiadomienia Spółki o toczącym się postępowaniu. Biorąc powyższe pod uwagę, wnioskodawca podnosił, że o prowadzonym postępowaniu dowiedział się już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazany likwidator oraz Prokuratura, pomimo wezwań, do dziś nie przekazały żadnych dokumentów związanych z dotychczasową sytuacją Spółki, co w znacznej mierze utrudnia kończanie spraw Spółce. O sprawie administracyjnej likwidator dowiedział się od pełnomocnika akcjonariuszy "[...]" S.A. w Likwidacji. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, że posiada interes prawny do udziału w postępowaniu - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - gdyż zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, to Spółka, przed zawarciem przez Z. B. umowy sprzedaży z dnia 19 grudnia 2014 r., była uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie jej prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Spółka posiada zatem nawet dalej idący interes prawny do udziału w postępowaniu niż aktualni użytkownicy wieczyści ww. nieruchomości. Dokonując oceny zasadności złożonego przez Spółkę wniosku, Sąd Wojewódzki wskazał, że analiza zebranego materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych prowadzi do wniosku, iż toczące się przed Komisją postępowanie rozpoznawcze nie dotyczyło praw i obowiązków wnioskodawcy, a decyzja - wydana w trybie art. 29 ust. 1 pkt. 4 i art. 30 ust. 1 pkt. 4 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r., poz. 2267 oraz z 2020 r., poz. 1709) - nie naruszyła interesu prawnego wnioskodawcy. Sąd Wojewódzki podnosił bowiem, że z akt sprawy wynikało, iż w 1922 r. współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli: A. H. w 4/16 części, J. z H. S, w 6/16 części, J. z S.W. w 3/16 części oraz Z. S. T. w 3/16. W dniu 1 kwietnia 1922 r. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży, w której A. H. sprzedał swój udział w nieruchomości: J. S. w 2/16 części oraz J.W. i Z. T. po 1/16 części. Spadek po J.S. nabyły córki: J.z S.W. i Z. z S. T. w częściach równych. W 1937 r. Z.T., J. W. i A.W. założyli następnie spółkę akcyjną "[...]". Aktem notarialnym z dnia 22 września 1938 r., Z.T. i J. W. wniosły przedmiotową nieruchomość do spółki jako wkład niepieniężny. Następnie, postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r. (sygn. akt [...]), Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy rozwiązał spółkę "[...]" Spółkę Akcyjną, ustanawiając likwidatora w osobie Z.B., a który -aktem notarialnym z 19 grudnia 2014 r. (rep. A [...]) - sprzedał prawa i roszczenia do nieruchomości przy ul. [...], wynikające z w/w dekretu na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Na mocy decyzji z dnia 27 marca 2015 r. nr [...], Prezydent m. st. Warszawy – po rozpatrzeniu wniosku z dnia 16 lutego 1949 r., złożonego przez "[...] S.A." o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w Warszawie przy ul[...] hip. [...] - orzekł o ustanowieniu na lat 99 prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu opisanego na wstępie na rzecz spółki pod firmą [...] Sp. z o.o. i ustanowił czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. W wyniku tej decyzji, aktem notarialnym z dnia 17 września 2015 r. zawarto umowę o oddanie [...] Sp.z o.o. z siedzibą w Warszawie ww. gruntu w użytkowanie wieczyste i przeniesienia własności budynku za zaliczeniem nakładów. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd I instancji stwierdził, że skoro wnioskodawca sprzedał prawa i roszczenia do spornej nieruchomości, wynikające z dekretu z 1945 r., na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], to tym samym utracił interes prawny w toczącym się przed Komisją postępowaniu. Zdaniem Sądu zatem, brak było podstaw do dopuszczenia "[...] S.A." w likwidacji w [...] do udziału w niniejszym postępowaniu sądowym. Powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie kreują bowiem po jego stronie interesu prawnego - w rozumieniu art. 33 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "p.p.s.a."). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła "[...]" S.A. w likwidacji w [...], reprezentowana przez jej likwidatora, podnosząc zarzut naruszenia art. 33 § 2 p.p.s.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę dopuszczenia Spółki do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania, podczas gdy wynik sprawy dotyczył jej interesu prawnego. W uzasadnieniu zażalenia powtórzono argumentację zawartą we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, wskazując dodatkowo, że stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 marca 2015 r. bezpośrednio wpływa na sytuację Spółki. Po pierwsze, zdaniem autora zażalenia, po uprawomocnieniu się decyzji Komisji Reprywatyzacyjnej z dnia 26 października 2022 r. Spółka może zyskać roszczenie przeciwko [...] Sp. z o.o. o ustalenie nieważności umowy z dnia 19 grudnia 2014 r. na podstawie art. 58 § 1 k.c. Powstanie roszczenia po jej stronie jest szczególnie zaś prawdopodobne ze względu na to, że - jej zdaniem - prawa do nieruchomości zostały sprzedane przez ówczesnego likwidatora po rażąco zaniżonej cenie, a według Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu, decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 marca 2015 r. została wydana przez urzędnika, który otrzymał za nią korzyść majątkową. Może to zaś rodzić kolejne podejrzenia popełnienia przestępstw, w tym przez Z.B. - ustanowionego przez sąd rejestrowy na likwidatora, na niekorzyść [...]. Po drugie, po uchyleniu decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 marca 2015 r. ponownie rozpoznany zostanie wniosek złożony przez [...]. Odmowa udziału Spółki w niniejszej sprawie prowadzi zaś w takiej sytuacji do powstania możliwych kolejnych nadużyć. Z jednej strony, Komisja Reprywatyzacyjna stwierdza bowiem, że zgodnie z § 7 ust. 1 "Dekretu Bieruta" [...] sp. z o.o. nie może być beneficjentem decyzji o przyznaniu prawa własności czasowej do nieruchomości, z drugiej zaś - Sąd I Instancji zdaje się przesądzać, że [...], która została wykorzystana przez poprzedniego likwidatora również nie może być beneficjentem decyzji. Dlatego też, zdaniem autora zażalenia, zawarta dnia 19 grudnia 2014 r. umowa sprzedaży praw do nieruchomości nie przesądza w tym przypadku o braku interesu prawnego Spółki. W odpowiedzi na zażalenie Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich wnosiła o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. W myśl art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W myśl powołanego przepisu, podmioty które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczył ich interesu prawnego, mogą zgłosić udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wnioskować o dopuszczenie do tego postępowania w charakterze uczestnika. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Pod pojęciem "interes prawny" rozumieć zaś należy interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Interes prawny musi wynikać z norm prawa materialnego, regulujących określoną sferę stosunków społecznych. Natomiast z interesem faktycznym mamy do czynienia, gdy dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, że Spółka wnioskująca o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu, nie powołała się na żaden przepis prawa materialnego, który mógłby dawać jej przymiot uczestnika w niniejszym postępowaniu. Wnioskodawca nie był też uczestnikiem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 26 października 2022 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 marca 2015 r. ani też nie był stroną postępowania toczącego się przed Prezydentem m. st. Warszawy, zakończonego ww. decyzją reprywatyzacyjną. Spółka nie legitymowała się także aktualnie żadnym tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości. Ponadto podkreślić też trzeba, że skoro – zgodnie z jednolitym i utrwalonym w orzecznictwie oraz doktrynie poglądem – aby można było skutecznie powoływać się na posiadanie w danym postępowaniu interesu prawnego, tego rodzaju interes musi być aktualny, to należy przyjąć, iż - na dzień dzisiejszy - żaląca się nie wykazała żadnego interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu. Wskazane we wniosku i zażaleniu argumenty odnosiły się bowiem do jedynie hipotetycznej sytuacji Spółki, w której ewentualnie może się ona znaleźć w przyszłości. Ponadto w dużej mierze udział w niniejszym postępowaniu był uzasadniany praktycznie jedynie uzyskaniem korzystniejszej pozycji, którą Spółka posiadała by w przypadku, gdyby w przyszłości doszło do ewentualnych rozliczeń z nabywcą tzw. "roszczeń dekretowych" oraz we wspomnianym we wniosku postępowaniu karnym. Okoliczności te świadczyły jednak nie tyle o posiadaniu w przedmiotowej sprawie przez żalącą się interesu prawnego a posiadaniu jedynie interesu faktycznego. Bez wątpienia bowiem Spółka była zainteresowana rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Jednakże, jak wyżej wskazano, okoliczności podnoszone przez Spółkę nie dawały podstaw do uznania, że – na dzień dzisiejszy - posiadała ona interes prawny w analizowanej sprawie. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że po stronie Spółki nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 33 § 2 p.p.s.a., a co skutkowało odmową dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.