I OZ 43/22

Dnia 23 lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.R. i Z. R. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zawarte w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 313/21 w sprawie ze skargi E. R. i Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt [...] w przedmiocie opinii w sprawie projektu podziału nieruchomości postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 313/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. R. i Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt [...] w przedmiocie opinii w sprawie projektu podziału nieruchomości: uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia 17 listopada 2020 r. nr [...] (pkt 1) oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżących E. R. i Z. R. solidarnie kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku, Sąd I instancji wyjaśnił, że o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265), zaś na zasądzone koszty składały się: wpisu od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł. Sąd nie zasądził przy tym zwrotu kosztów poniesionych przez skarżących na sporządzenie prywatnej opinii geodety, albowiem - jak podał - koszty te nie stanowiły niezbędnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 205 § 1 p.p.s.a., a tylko takie podlegają zwrotowi. Sąd zaznaczył jednocześnie, że strona skarżąca nie wykazała także innych poniesionych przez siebie kosztów, które byłyby niezbędne do prowadzenia przez nią sprawy i obrony swoich praw przed sądem. Zażalenie na powyższe postanowienie zawarte w pkt 2 ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 września 2021 r. wnieśli E.R.i Z.R., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie polegające na zasądzeniu jedynie kwoty 597 zł od organu na rzecz strony skarżącej, podczas gdy strona skarżąca złożyła stosowny wniosek o zasądzenie kosztów od organu na jej rzecz, przedłożyła dokument, z którego wynika kwota poniesionych kosztów, niezbędnych do prowadzenia przedmiotowej sprawy, a mimo to WSA w Gdańsku orzekł odmiennie, z całkowitym pominięciem przedmiotowej umowy o świadczenie pomocy prawnej z pełnomocnikiem strony. Mając na uwadze powyższe skarżący wnosili o zmianę zaskarżonego orzeczenia we wskazanej części i na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. orzeczenie przez WSA w Gdańsku (w trybie autokontroli) na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania zgodnie z przedłożonym dokumentem umowy o świadczenie usług prawnych, tj. w wysokości 2.880 zł od organu, którego decyzja była zaskarżona na etapie postępowania przed WSA w Gdańsku. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Sąd nie uwzględnił faktu, iż skarżący zawarali z pełnomocnikiem umowę o świadczenie pomocy prawnej zakresie toczącego się sporu z wójtem gminy [...]. Na skutek skargi złożonej do WSA w Gdańsku sprawa została rozpoznana przez ten Sąd, przynosząc oczekiwany rezultat - uchylenie zaskarżonej decyzji, a bez tej skargi błędna decyzja nadal funkcjonowałaby w obrocie prawnym. Zdaniem autora zażalenia, istotne w przedmiotowej sprawie jest to, że wniosek o zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego został złożony i to w określonej ściśle wysokości, a zgodnie z § 16 rozporządzenia, wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia adwokata. Zatem w świetle ww. przepisów, należało zasądzić koszty w udokumentowanej przez Stronę skarżąca wysokości, jako koszty niezbędne do prowadzenia sprawy. Nadto wskazano, że zgodnie z art. 208 p.p.s.a., w przypadku zawinienia strony (w tej sprawie - organu), Sąd może włożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów - w całości lub w części - wywołanych jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem. W związku z dotychczasowymi działaniami organu, których zasadność, celowość, legalność i prawidłowość skarżący kwestionują od dawna, także poza tym postępowaniem, można wskazać na oczywiste niewłaściwe postępowanie organu uzasadniające zasądzenie obowiązku zwrotu kosztów dla skarżących od organu w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. W myśl z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 (art. 209 p.p.s.a.). Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, zgodnie z treścią art. 205 § 2 p.p.s.a., zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności, o których mowa wyższej, w przypadku reprezentowania strony przez adwokata określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zgodnie z treścią § 15 ust. 1 powołanego rozporządzenia, opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4. Opłaty w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równiej stawce minimalnej (ust. 2). Stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w sprawie innej niż ta, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna wynosi 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Zgodnie zaś z treścią § 15 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się opłaty w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład pracy adwokata, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartość przedmiotu sprawy; 3) wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Z powyższego wynika, że wynagrodzenie adwokata za czynności przed sądem, podlegające zwrotowi od organu w przypadku uwzględnienia skargi, ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną tylko w ściele uzasadnionych przypadkach, określonych w § 15 pkt 1-4 rozporządzenia. Dotyczy to jednak jedynie spraw wymagających przeprowadzenia rozprawy. W myśl natomiast § 16 rozporządzenia, wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia adwokata, zaś w sytuacji braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. W niniejszej sprawie wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). Zastosowanie miał zatem w tym przypadku § 15 ust. 2 rozporządzenia, w myśl którego opłaty w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równiej stawce minimalnej, a nie jak wskazuje autor zażalenia § 16 (który należy odczytywać łącznie z § 15 ust. 3 rozporządzenia). Należy jednocześnie w tym miejscu podkreślić, iż nie ma przeszkód, aby strona korzystająca z pomocy adwokata umówiła się na opłatę w wyższej wysokości od minimalnej stawki opłaty przewidzianej za pomoc prawną dla danego rodzaju sprawy. W takim jednak przypadku, wysokość umówionego wynagrodzenia nie jest wiążąca dla sądu przy dokonywaniu rozliczenia kosztów procesu. Sąd, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa procesowego, bierze bowiem pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Uwzględnienie tych przesłanek w sprawach, o których mowa w § 15 ust. 2 rozporządzenia następuje jednak zawsze w granicach określonych w § 15 ust. 1, a więc z uwzględnieniem stawek minimalnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzekając w wyroku z dnia 29 września 2021 r. w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego, Sąd I instancji nie uchybił powyższym przepisom i prawidłowo zasądził od SKO na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł, na którą składało się m. in. wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia. Jak wskazano bowiem wyżej, Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a zatem na mocy § 15 ust. 2 rozporządzenia był zobligowany do zastosowania stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu. Brak było ponadto, zdaniem składu orzekającego, podstaw do zastosowania przez Sąd Wojewódzki art. 208 p.p.s.a. Przepis ten dotyczy bowiem nagannego zachowania strony (uczestnika) w postępowaniu sądowym. Z akt sprawy nie wynika, aby organ administracji cechy takiego zachowania przejawiał w postępowaniu przed Sądem I instancji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a oddalił zażalenie.