I OZ 407/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2171/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C.K. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2171/15 odmówił C.K. przyznania w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 247 P.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wówczas, gdy bez konieczności dokonywania głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy jest zupełnie oczywiste, iż skarga nie może zostać uwzględniona. Zastosowanie art. 247 P.p.s.a. jest dopuszczalne, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że potrzeba zastosowania art. 247 P.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. Niedopuszczalność skargi oznacza bowiem jej oczywistą bezzasadność w rozumieniu art. 247 P.p.s.a., a tym samym stanowi podstawę do nieprzyznawania prawa pomocy (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, C. H. Beck, Warszawa 2013 r., str. 903-905). W ocenie Sądu pierwszej instancji, powyższa sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł bowiem skargę, nie określając jednoznacznie jej przedmiotu. Wobec wątpliwości Sądu w tym zakresie, skarżący został wezwany do sprecyzowania skargi, poprzez wskazanie, czy jest to skarga na pismo dyrektora generalnego Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] informujące o uznaniu skargi z dnia [...] października 2015 r. za bezzasadną, czy też na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] września 2015 r. o ujawnienie danych personalnych tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]". Jednocześnie skarżący został pouczony o konsekwencjach niesprecyzowania skargi w wyznaczonym terminie oraz o tym, że Sąd nie może domniemywać, co jest przedmiotem zaskarżenia, zaś treść skargi nie pozwala na jednoznaczne ustalenie jego zakresu. W odpowiedzi na powyższe wzywanie do sprecyzowania skargi C.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Poinformował ponadto, że nie posiada wiedzy prawniczej pozwalającej na udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez jej niesprecyzowanie, zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi, stąd też prawo pomocy nie może być skarżącemu przyznane. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 247 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 254 § 1 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia C.K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi (art. 247 P.p.s.a.). O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Wprawdzie – co do zasady – przyjmuje się, że zastosowanie art. 247 P.p.s.a. w sytuacjach, gdy skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a., to jednak zastosowanie tej instytucji w niniejszym przypadku było niedopuszczalne. Należy bowiem podkreślić, że wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (w tym o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika) był bezpośrednią konsekwencją wezwania go przez Sąd pierwszej instancji do sprecyzowania przedmiotu skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyraźnie zaznaczył, że nie posiada wiedzy prawniczej pozwalającej na "rozstrzyganie o przedmiocie sporu", a więc na udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu, i w tym właśnie celu składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Intencją skarżącego było zatem ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika, aby pomógł mu uczynić zadość wezwaniu Sądu. W takiej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy tylko z powodu oczywistej bezzasadności skargi spowodowanej jej niedopuszczalnością z uwagi na niesprecyzowanie skargi przez skarżącego jest niedopuszczalna, bowiem takie rozstrzygnięcie pozbawia go w istocie prawa do rozpoznania jego sprawy przed sądem. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany będzie do rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oparciu o przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.