I OZ 381/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1828/22 w sprawie ze skargi H.Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO.GN/41.8/290/2022/14933/WS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie dotyczącej nieruchomości postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 20 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1828/22 (dalej postanowienie z 20 lutego 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę H.Ś. (dalej skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 3 listopada 2022 r. nr SKO.GN/41.8/290/2022/14933/WS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie dotyczącej nieruchomości (k. 2-2v, 13, 15-16 akt sądowych). Pismem z 9 marca 2023 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 20 lutego 2023 r. i skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach (k. 24-26v, 27 akt sądowych). Zarządzeniem z 27 marca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej ppsa), wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie) - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis zarządzenia doręczono skarżącemu 17 kwietnia 2023 r. (k. 28-30, 35, 47 akt sądowych). Do 31 maja 2023 r. nie wpłynął na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpis sądowy od zażalenia na postanowienie z 20 lutego 2023 r. (k. 50 akt sądowych). Postanowieniem z 23 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1828/22 (dalej postanowienie z 23 czerwca 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 lutego 2023 r. w przedmiocie odrzucenia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 3 listopada 2022 r. nr SKO.GN/41.8/290/2022/14933/WS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie dotyczącej nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący, mimo prawidłowego wezwania, nie uiścił wpisu od zażalenia. Termin do uiszczenia wpisu bezskutecznie upłynął 24 kwietnia 2023 r., przy czym wpis nie został uiszczony (k. 52, 54 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 23 czerwca 2023 r. złożył skarżący. Podniósł, że zaskarżone postanowienie jest nieważne z mocy prawa, powołując art. 183 § 2 pkt 4 i 5 ppsa. Skarżący zażądał usunięcia zaskarżonego postanowienia z obiegu prawnego. Jego zdaniem, nieważność orzeczenia z chwilą jego wydania wywołuje skutek w postaci bezczynności sądu. Złożył on więc jednocześnie skargę na bezczynność sądu i przewlekłość postępowania w sprawie, której skarga dotyczy (k. 62-64v akt sądowych). W odpowiedzi na zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jego oddalenie (k. 73 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zażalenia i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W niniejszej sprawie skarżący upatruje nieważności postępowania zwieńczonego postanowieniem z 23 czerwca 2023 r. odrzucającym zażalenie na postanowienie z 20 lutego 2023 r. o odrzuceniu skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO.GN/41.8/290/2022/14933/WS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie dotyczącej nieruchomości w naruszeniu art. 183 § 2 pkt 4 i 5 ppsa. Podważa on więc skład sądu (pkt 4) oraz podnosi, że został pozbawiony możności obrony swych praw (pkt 5). Sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 16 § 2 ppsa). Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa). Skład Sądu, który wydał zaskarżone postanowienie był zgodny z prawem. Skarżący nie został pozbawiony możności obrony swych praw. Wbrew sformułowanym przez niego zarzutom został on prawidłowo pouczony o możliwości, trybie i sposobie wniesienia zażalenia od postanowienia z 23 czerwca 2023 r. W punkcie 4 pouczenia wprost wskazano skarżącemu, że od zażalenia pobiera się wpis wynoszący 100 zł, który należy uiścić w kasie Sądu lub na podany rachunek bankowy. W punkcie 6 został on także pouczony o możliwości przyznania na wniosek strony prawa pomocy (k. 19, 23 akt sądowych). Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi obarczone brakiem fiskalnym, jednakże zachowując pozostałe wymogi formalne, co świadczy o zrozumieniu przez niego treści pouczenia. Zarządzeniem z 27 marca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia braku fiskalnego zażalenia, pouczając go o technicznych aspektach tej czynności (przykładowo konieczności powołania sygnatury akt, numerze rachunku bankowego, dacie uiszczenia wpłaty decydującej o zachowaniu terminu). Pouczył go także o możliwości przyznania na jego wniosek prawa pomocy i sposobie pozyskania odpowiedniego formularza urzędowego (k. 29, 30 akt sądowych). W pouczeniu zawartym pod wezwaniem Przewodniczący nie miał obowiązku powielania pouczenia zawartego uprzednio pod pismem przewodnim przesłanym skarżącemu wraz z postanowieniem z 20 lutego 2023 r. Wezwanie było konsekwencją niezastosowania się przez skarżącego do wymogu uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, o czym został on już wcześniej pouczony. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, [...] zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie zażalenia wobec nieuiszczenie wpisu sądowego od zażalenia, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie zażalenia stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, o czym skarżący został prawidłowo pouczony w momencie doręczeniu mu postanowienia z 20 lutego 2023 r. Miał również możliwość uzupełnienia braku fiskalnego zażalenia wykonując wezwanie Przewodniczącego z 27 marca 2023 r., czego zaniechał. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.