I OZ 368/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 2734/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Z.W. na czynność Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 listopada 2023 r. znak: DEZ 27/2023 w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Z.W. w dniu 22 maja 2024 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej operatora wyznaczonego) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na czynność Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 listopada 2023 r. znak: DEZ 27/2023 w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 9 lipca 2024 r., sygn. akt: VII SA/Wa 1559/24, odrzucił ww. skargę. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 października 2024 r., sygn. akt: I OZ 662/24, uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w sprawie stosownie do art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") konieczne jest ustalenie daty uzyskania informacji przez skarżącego o dokonanej czynności przez organ, a w następstwie tego odniesienie się do kwestii zachowania, bądź nie, terminu do wniesienia skargi, dokonanie oceny, czy ewentualne uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 lutego 2025 r., sygn. akt: VII SA/Wa 2734/24, odrzucił skargę Z.W. na czynność Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 listopada 2023 r. znak: DEZ 27/2023 w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że 13 grudnia 2023 r. skarżący odebrał osobiście informację o dokonaniu zaskarżonej czynności. Najpóźniejszą jednak możliwą datą, w której skarżący dowiedział się o podjęciu czynności materialno-technicznej przez organ, jest 11 marca 2024 r., a więc data odbioru pisma organu z 26 lutego 2024 r., w którym to organ wyjaśnia, dlaczego zaktualizował ewidencję gruntów i budynków w drodze czynności materialno-technicznej, nie zaś poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Tym samym w ocenie Sądu I instancji termin do wniesienia skargi upłynął zatem najpóźniej 10 kwietnia 2024 r. Nadanie przesyłki zawierającej skargę miało natomiast miejsce 22 maja 2024 r., zatem z uchybieniem terminu wskazanego w art. 53 § 2 p.p.s.a. Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie wniesienie skargi po terminie było zawinione przez skarżącego, gdyż miał on pełną świadomość o dokonanych zmianach w ewidencji gruntów i budynków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarżący otrzymał dwa pisma od organu, w których znajdowała się informacja, że dokonano zmiany w ewidencji gruntów i budynków – jedno 13 grudnia 2023 r., a drugie 11 marca 2024 r. Sam skarżący w swoim piśmie z dnia 30 stycznia 2024 r. również odnosi się do aktualizacji ewidencji gruntów i budynków polegającej na zmianie z budynku mieszkalnego na budynek przemysłowy, zatem był on świadomy, że taka zmiana nastąpiła. Skarżący jednak dopiero po otrzymaniu pisma Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie podjął jakiekolwiek działania w przedmiotowej sprawie. Oznacza to, że na przestrzeni czterech miesięcy (od grudnia 2023 r. do kwietnia 2024 r.) skarżący nie dokonywał żadnych czynności w niniejszej sprawie, poza złożeniem w organie pisma z 30 stycznia 2024 r. W aktach przedmiotowej sprawy brak jest również informacji o tym, aby skarżący zapoznawał się z zebranymi materiałami dowodowymi. Wyżej podniesione okoliczności nie stanowią o zachowaniu obiektywnego miernika staranności, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, lecz wskazują na niedbalstwo skarżącego. Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że skarżący nie został pouczony o możliwości wniesienia skargi do Sądu, jednakże skarga taka i tak została przez niego wniesiona, co oznacza, że był w stanie ustalić, że przysługuje mu prawo do wniesienia skargi. Niezrozumiałym natomiast pozostaje, dlaczego skarżący złożył taką skargę dopiero po kolejnym otrzymaniu informacji (po raz trzeci), że miała miejsce zmiana w ewidencji gruntów i budynków. W tych okolicznościach Sąd I instancji, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skargę odrzucił. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skarżący Z.W., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie 53 § 2 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe jego zastosowanie, albowiem skarżącemu nigdy nie doręczono zawiadomienia o czynności materialno-technicznej organu, będącej przedmiotem niniejszego postępowania, a także nigdy nie został pouczony o możliwości jej zaskarżenia do Sądu, a w konsekwencji bezpodstawnie uznano, że skarga do Sądu została wniesiona po terminie z winy skarżącego. W uzasadnieniu zażalenia rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., z uchybieniem terminu nie powoduje zatem bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia. Ustawodawca przyznał sądowi pierwszej instancji kompetencję do rozpoznania takiej skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego. W takiej sytuacji Sąd I instancji, zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w uzasadnieniu postanowienia z 22 października 2024 r., miał obowiązek ustalić kwestie zachowania terminu do wniesienia przedmiotowej skargi. Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu nie zajął jednoznacznego stanowiska, w jakiej dacie skarżący dowiedział się o podjęciu czynności przez Prezydenta m.st. Warszawy polegającej na aktualizacji gruntów i budynków. Z jednej strony Sąd I instancji wskazał, że jest to 13 grudnia 2023 r., a więc data obioru przez skarżącego pisma Prezydenta m.st. Warszawy z 4 grudnia 2023 r., zaś później wskazał na datę 11 marca 2024 r., a więc na dzień odbioru przez skarżącego pisma Prezydenta m.st. Warszawy z 26 lutego 2024 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dniem, w którym skarżący dowiedział się o czynności Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 listopada 2023 r. znak: DEZ 27/2023 polegającej na aktualizacji ewidencji gruntów i budynków jest dzień 13 grudnia 2023 r. To w tej dacie skarżący otrzymał pismo Prezydenta m.st. Warszawy z 4 grudnia 2023 r., w którym jasno wskazano, że została dokonana aktualizacja, w jakiej formie oraz na czym polegała. Od tej daty należy zatem liczyć trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi, który w tym przypadku upłynął 12 stycznia 2024 r. Wniesienie zatem skargi dopiero w dniu 22 maja 2024 r. nastąpiło z uchybieniem terminu. Skarżący w zażaleniu, jak również we wcześniejszej korespondencji, podnosi, że nigdy nie otrzymał zawiadomienia o dokonaniu przez organ czynności materialno-technicznej polegającej na aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. Z akt administracyjnych rzeczywiście nie wynika, aby skarżącemu doręczono na podstawie § 35 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 27 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1390 ze zm.) zawiadomienie o wprowadzonych zmianach w danych ewidencyjnych. Co prawa, takie zawiadomienie w aktach się znajduje, ale brak jakikolwiek informacji o jego doręczeniu. Ta okoliczność nie rzutuje jednak na powyższą ocenę terminu, albowiem zauważyć należy, że w art. 53 § 2 p.p.s.a. ustawodawca rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, powiązał z chwilą dowiedzenia się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Oznacza to zatem, że kluczowe w takim przypadku jest samo uzyskanie wiedzy, że dany akt został wydany lub inna czynność została dokonana. Tak więc, w niniejszej sprawie, taką chwilą było doręczenie skarżącemu pisma Prezydenta m.st. Warszawy z 4 grudnia 2023 r., z którego wynikało dokonania przez organ zaskarżonej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się również z wyrażoną przez Sąd I instancji oceną co do winy skarżącego w niewniesieniu skargi w terminie. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że ustawodawca w art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a. wskazał, że jedyną przesłanką rozpoznania skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 wniesionej po terminie jest uznanie przez sąd, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego. W przeciwieństwie do instytucji przywrócenia terminu uregulowanej w art. 86 i nast. p.p.s.a. ocena braku winy skarżącego na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a. jest oceniana przez sąd administracyjny z urzędu w pełnym zakresie. Oznacza to zatem, że sąd oceniając tę okoliczność nie opiera się wyłącznie na wyjaśnieniach skarżącego, ale ma możliwość uwzględnienia czynności organu i jego wpływu na terminowość skargi. Przy czym brak winy należy rozważać jako dołożenie przez skarżącego szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy. Sąd powinien ocenić również, czy wystąpiły okoliczności od strony niezależne, które uniemożliwiły dochowania tej staranności. O ile w przypadku rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu opartego na podstawie art. 86 i nast. p.p.s.a. sąd ocenia argumentację strony i to czy uprawdopodobniła brak winy, o tyle na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a. sąd zobligowany jest ocenić całokształt sprawy pod względem ewentualnych przeszkód, które doprowadziły do uchybienia terminu i jaka była wina strony w tym, że do tego uchybienia doszło. W przeciwnym razie Sąd powinien wskazać, jakie okoliczności stanowią winę skarżącego w nieterminowym złożeniu skargi. W ocenie Sądu I instancji skarżący dopuścił się niedbalstwa, albowiem nie dokonywał w sprawie żadnych czynności i nie zapoznał się z zebranym materiałem dowodowym. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska, albowiem niezapoznanie się z aktami sprawy nie świadczy o niedbalstwie czy braku staranności. Zauważyć bowiem należy, że w pismach z 4 grudnia 2023 r. i 26 lutego 2024 r. Prezydent m.st. Warszawy nie pouczył skarżącego o prawie do zaskarżenia przedmiotowej czynności, co więcej taka informacja nie wynika również z akt administracyjnych. Trudno zatem zgodzić się z Sądem I instancji, aby zapoznanie się przez skarżącego z aktami administracyjnymi miało wpływ na złożenie przez niego środka zaskarżenia. Sąd I instancji nie wyjaśnił również, jaki wpływ na brak winy skarżącego miałoby dokonywanie przez skarżącego czynności w niniejszej sprawie i jakie to ewentualnie miałoby być czynności. Trzeba bowiem mieć na względzie, że skarżący w piśmie z 30 stycznia 2024 r. przedstawił Prezydentowi m.st. Warszawy swoje spostrzeżenia co do pisma z 4 grudnia 2023 r. Można więc powiedzieć, że wykazywał zainteresowanie sprawą. Warto zauważyć, co zresztą pominął Sąd I instancji, że Prezydent m.st. Warszawy w piśmie z 26 lutego 2024 r. wskazał skarżącemu, że jeśli chce zakwestionować przedmiotową zmianę w ewidencji gruntów i budynków to powinien złożyć wniosek o przywrócenie stanu wpisów sprzed zmiany i wnieść opłatę skarbową – co też skarżący pismem z 13 marca 2024 r. uczynił. Nie można więc zarzucić skarżącemu, że wykazał się niestarannością czy lekceważąco podszedł do swoich spraw. Z przebiegu sprawy wynika, że był on zaineresowany sprawą, jednak nie miał wiedzy o prawie do złożenia skargi, a informacja organu zawarta w piśmie z 26 lutego 2024 r. mogła wprowadzić go w błąd co do przysługujących środków prawnych. Nie można również podzielić stanowiska Sądu I instancji, że skarżący finalnie wniósł skargę na przedmiotową czynność, a więc był w stanie ustalić, że przysługuje mu skarga do sądu administracyjnego i mógł wnieść tę skargę wcześniej. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a. nie powinna mieć znaczenia sama okoliczność złożenia skargi, w przeciwnym razie instytucja quasi przywrócenia terminu uregulowana w tym przepisie byłaby zbędna, gdyż wniesienie skargi po terminie oznaczałoby automatycznie winę skarżącego. Tak właściwie można by było ocenić każdą czynność dokonaną z uchybieniem terminu. Wykładnia jednak celowościowa tego przepisu nakazuje nie uwzględniać wniesienia skargi jako okoliczności negatywnej do oceny braku winy niedochowania terminu. Powyższe okoliczności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wskazują na winę skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, co oznacza spełnienie przesłanki wynikającej z art. 53 § 2 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzna więc, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego i rozpozna skargę. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.