I OZ 362/16

Dnia 15 kwietnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2016 r. o sygn. akt IV SA/Wr 413/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umarzającego postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego na okres od 1 marca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. oraz przyznania dodatku na okres od 1 lipca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Pismem z dnia 26 listopada 2015 r. (k-34) nazwanym "wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu do sprawy oraz o zarządzenie połączenia spraw" skarżący w pkt 1 podał, że domaga się ustanowienia adwokata z uwagi na ciężką sytuację bytową i materialną spowodowaną brakiem pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Ostatni dochód jaki otrzymał to było jednorazowe stypendium szkoleniowe z PUP w listopadzie 2013 r. w wysokości 988 zł brutto. Toczą się postępowania sądowe o zapłatę za czynsz i energię. Decyzją PUP z dnia 28 maja 2015 r. pozbawiono go bezpowrotnie i bezterminowo statusu osoby bezrobotnej bez możliwości ponownej rejestracji mimo, że nigdzie nie pracuje i nie otrzymuje dochodów. Nie otrzymuje renty, alimentów ani zasiłków z MOPS. Czynsz za mieszkanie wynosi 500 zł miesięcznie lecz go nie opłaca i toczą się postępowania sądowe o zapłatę czynszu i prądu. Komornik umorzył postępowanie wobec niemożności ściągnięcia długu, lecz żąda opłaty za swoje czynności. Nie ma kont bankowych ani dewizowych i oszczędności. Dodał, że ustanowienie adwokata i połączenie tej sprawy ze sprawą IV SA/Wr 613/13 jest konieczne, gdyż Sąd w swoich wyrokach wskazuje, że nie kieruje się słusznym interesem strony bowiem w jego ocenie art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 7 kpa jest reliktem ubiegłego systemu prawnego, którego ustawodawca do tej pory nie zdołał uchylić z kpa. Wobec braku pomocy prawnej ze strony fachowego pełnomocnika nie ma możliwości wniesienia kasacji do NSA od takiego wyroku. Jest to dyskryminacja ze względu na status materialny i społeczny, co w oczywisty sposób narusza "Ustawę Zasadniczą" i art. 5 i 6 Międzynarodowej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i narusza bezpieczeństwo, prawo do sądu i sprawiedliwego wyroku. Zagrożone jest jego życie i zdrowie. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu z dnia 26 listopada 2015 r. (k- 36) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu tego wniosku ponownie podał, że domaga się ustanowienia adwokata z uwagi na ciężką sytuację bytową i materialną spowodowaną brakiem pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Jest zmuszony głodować, gdyż ostatni dochód jaki otrzymał to było jednorazowe stypendium szkoleniowe z PUP w listopadzie 2013 r. w wysokości 988 zł brutto. Toczą się postępowania sądowe o zapłatę za czynsz i energię. Grozi mu eksmisja na bruk i śmierć z głodu. Decyzją PUP z dnia 28 maja 2015 r. pozbawiono go statusu osoby bezrobotnej bez możliwości ponownej rejestracji mimo, że nigdzie nie pracuje i nie otrzymuje dochodów. Pozbawiono go tym samym prawa do służby zdrowia. Domaga się ustanowienia adwokata, gdyż sprawa jest dla niego zbyt skomplikowana, a MOPS wydając w jednej decyzji dwa rozstrzygnięcia naruszył prawo, gdyż ustawa nie przewiduje możliwości łącznia sprzecznych rozstrzygnięć. Wskazał, że posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości, ani oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych oraz wierzytelności. Złożony pismem z dnia 26 listopada 2015 r. wniosek o ustanowienie adwokata oraz złożony wraz z tym pismem na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu został zakwalifikowany jako kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu tego kolejnego wniosku z dnia 26 listopada 2016 r. postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2015 r. odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu została uzasadniona nadużyciem prawa do przyznania prawa pomocy. Od postanowienia referendarza skarżący wniósł sprzeciw. Zaskarżonym postanowieniem WSA we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy w pkt I w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, zaś w pkt II. umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wykazał, że strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu, co wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a. Sąd wskazał też, że bez znaczenia są oceny dokonywane przez skarżącego względem referendarza sądowego. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał zdaniem Sądu pierwszej instancji na uwzględnienie (pkt I sentencji). Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd wskazał, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "h" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu dodatków mieszkaniowych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte tym wnioskiem w pkt II sentencji Sąd pierwszej instancji umorzył jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł Z.R. Wskazał, że doszło do oczywistej omyłki, gdyż w sprawie zapadło już orzeczenie w dniu 28 grudnia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Wr 413/15. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji wymagało uchylenia, gdyż zostało wydane w sprawie prawa pomocy dla Z.R., która została rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Wr 413/15. Należy podkreślić, że w momencie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 26 listopada 2015 r. toczyło się już postępowanie w sprawie z analogicznego wniosku skarżącego z dnia 16 listopada 2015 r., które nie zostało jeszcze prawomocnie rozstrzygnięte w dacie złożenia wniosku z dnia 26 listopada 2015 r. Skoro zatem wniosek z dnia 26 listopada 2015 r. dotyczył tej samej sprawy prawa pomocy co wniosek z dnia 16 listopada 2015 r., to nie mógł doprowadzić do wszczęcia odrębnego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, skoro toczące się i zainicjowane wcześniej postępowanie nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że kolejne wnioski o prawo pomocy składane w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy zainicjowane wcześniejszym a nie rozstrzygniętym jeszcze prawomocnie wnioskiem skarżącego o to prawo, stanowią jedynie pisma w sprawie prawa procesowe pomocy i nie mogą doprowadzić do wszczęcia odrębnego postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Skoro zatem w niniejszej sprawie wniosek Z.R. z dnia 26 listopada 2015 r. nie wszczął postępowania w sprawie, gdyż stanowił pismo w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia 16 listopada 2015 r., to Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia, gdyż nie było wniosku, które by mogło postępowanie zakończone tym postanowieniem – kontrolowanym w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny – zainicjować. Zarazem stwierdzić należy, że pismo (wniosek) skarżącego z dnia 26 listopada 2015 r. nie zawierało treści prowadzącej do uznania, że postanowienie Sądu z dnia 28 grudnia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Wr 413/15. Rekapitulując Sąd pierwszej instancji nie powinien był traktować pisma skarżącego z dnia 26 listopada 2015 r. jako wszczynające jakiekolwiek odrębne postępowanie od wynikającego z wniosku z dnia 16 listopada 2015 r. W konsekwencji postępowanie prowadzone w związku z pismem z dnia 26 listopada 2015 r. było nieważne, gdyż podlegało ono uwzględnieniu w ramach już toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Zaznaczyć należy, że niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego eliminuje jedynie uchybienie procesowe i nie świadczy o trafności merytorycznej zapatrywania skarżącego. Jak bowiem wyjaśniono w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2016 r. o sygn. akt I OZ 361/16, pismo skarżącego z dnia 26 listopada 2015 r. nie podważało w żaden sposób trafności merytorycznej rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa pomocy.