I OZ 352/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1714/12 o odmowie wyłączenia sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ewy Marcinkowskiej od udziału w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 1714/12 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji emerytalnych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 marca 2013 r., II SA/Wa 1714/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wyłączenia sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ewy Marcinkowskiej od udziału w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 1714/12 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji emerytalnych. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący uzasadniając wniosek wskazał, że ma uzasadnione wątpliwości, czy wskazana sędzia będzie działała w sprawie bezstronnie i uczciwie. Wyjaśnił, że brała ona udział w rozpoznaniu i wydaniu wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 884/09. Sprawa ta dotyczyła odmowy zmiany treści zaświadczenia finansowego, na podstawie którego Wojskowe Biuro Emerytalne w Warszawie ustaliło skarżącemu prawo do emerytury wojskowej i wysokości świadczenia. W ocenie skarżącego, w sprawie tej doszło do wielu nieprawidłowości. W szczególności skarżony organ poświadczył nieprawdę, a Sąd "stronniczo przyjął nieprawdę za prawdę na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r.". Skarżący podniósł również, że Sąd, w składzie którego była sędzia Ewa Marcinkowska, zlekceważył jego stanowisko wskazujące, że wypowiedź pełnomocnika organu jest fałszywa i niedorzeczna. Sędzia nie pozwolił mu udowodnić tej tezy. Zdaniem skarżącego nie ma zatem żadnych podstaw, żeby uznać, że sędzia w niniejszej sprawie będzie postępowała uczciwie "i doprowadzi do wydania sprawiedliwego wyroku korygującego nieprawny stan". W dniu 1 marca 2013 r. sędzia Ewa Marcinkowska złożyła pisemne oświadczenia, że po jej stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) wyłączające ją od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1714/12 oraz, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności określone w art. 19 p.p.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącego o wyłączenie od udziału w sprawie sędzi Ewy Marcinkowskiej nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie zachodzi żadna okoliczność wymieniona w art. 18 § 1 pkt 1-6 i pkt 7 oraz w art.18 § 3 p.p.s.a., która uzasadniałaby wyłączenie wymienionego wyżej sędziego z mocy ustawy. W kontekście powołanego w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędzi z uwagi na fakt orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 884/09, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność ta nie stanowi podstawy wyłączenia w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Obrony Narodowej z [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Warszawie z [...] kwietnia 2008 r. o odmowie wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji emerytalnych. W sprawie o sygn. akt II SA/Wa 884/09 przedmiotem skargi było natomiast postanowienie Dowódcy Wojsk Lądowych z [...] marca 2009 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w Zegrzu z [...] stycznia 2009 r., nr [...], o odmowie wydania świadectwa służby oraz zaświadczeń i zestawień finansowych o treści żądanej przez skarżącego. Pomiędzy tymi sprawami nie ma związku o takim charakterze jak opisany w treści art. 18 § pkt 6a p.p.s.a. Rozstrzygnięcia zaskarżone w dwóch opisanych powyżej sprawach nie były rozstrzygnięciami wydanymi w tej samej sprawie, ani też nie zachodzi sytuacja, że w jednej ze spraw przedmiotem skargi było rozstrzygnięcie, co do którego wydane zostało rozstrzygnięcie w trybie nadzwyczajnym zaskarżone w drugiej sprawie. W sprawach tych mamy do czynienia z rozstrzygnięciami różnych organów administracji publicznej wydanymi w oparciu o różne regulacje prawne. Nie można zatem stwierdzić, że sędzia Ewa Marcinkowska w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brała udział w wydaniu wyroku kończącego postępowanie w sprawie. Ponadto, podnoszone przez skarżącego we wniosku o wyłączenie okoliczności nie wywołują uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie. W sprawie nie występują zatem przesłanki do wyłączenia sędzi Ewy Marcinkowskiej określone w art. 19 p.p.s.a. Okoliczność tego typu, że strona jest niezadowolona z treści wyroku wydanego w innej sprawie nie może stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego. Strona niezadowolona z orzeczeń tych sądów ma możliwość wnoszenia środków odwoławczych do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący z takiej możliwości skorzystał i Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 20 października 2010 r., I OSK 616/10 oddalił skargę J. D. od wyroku wydanego w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 884/09. Odnosząc się do stwierdzenia skarżącego, że sędzia Ewa Marcinkowska zlekceważyła jego wyjaśnienia, wskazujące że wypowiedź pełnomocnika organu jest fałszywa i niedorzeczna oraz nie pozwoliła mu udowodnić tej tezy, Sąd zauważył, że wskazana wyżej sędzia nie przewodniczyła rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r., na której rozpoznana została sprawa o sygn. akt II SA/Wa 884/09. Zgodnie natomiast z art. 98 § p.p.s.a., to przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędzi Ewy Marcinkowskiej w niniejszej sprawie. W zażaleniu J. D. podkreślił, że naruszono jego prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i niezasadne przyjęcie, że wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędzi Ewy Marcinkowskiej od udziału w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 1714/12. W ocenie skarżącego, sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozpoznali wniosek o wyłączenie sędziego stronniczo, na posiedzeniu niejawnym, nie dając możliwości odniesienia się do fałszywego oświadczenia sędzi Ewy Marcinkowskiej, że nie istnieją żadne okoliczności wyłączające ją od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1714/12 oraz wnioskowania o wyłączenie sędziów od rozpoznania wniosku o wyłączenie. Sędziowie Adam Lipiński, Olga Żurawska-Matusiak i Andrzej Góraj wielokrotnie rozpoznawali zainicjowane przez skarżącego sprawy i nigdy nie uczynili tego bezstronnie, a więc jest on przekonany, że tej sprawy również nie rozpoznali uczciwie. Skarżący stwierdził, że błędny jest pogląd, że pomiędzy sprawami o sygn. akt II SA/Wa 884/09 i II SA/Wa 1714/12 nie ma związku. W dalszej części zażalenia wskazał na nieprawidłowości, do jakich doszło przy rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt II SA/Wa 884/09. Wyjaśnił, że sprawa ta dotyczyła wydania nowego zaświadczenia o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego oraz wydania świadectwa służby. Skarżący wystąpił z wnioskiem o sprostowanie dokumentów, a Komendant Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki wydał postanowienie odmawiające wydania świadectwa służby i zaświadczeń oraz zestawień finansowych o żądanej przez wnioskodawcę treści. W przekonaniu skarżącego istotne jest, że postanowienie wydano bez unieważnienia wydanych przy piśmie z [...] grudnia 2008 r. świadectwa służby i zaświadczeń oraz zestawień finansowych o treści niezgodnej z prawdą i wnioskiem skarżącego. Skarga kasacyjna wniesiona w tej sprawie nie została sporządzona należycie, pełnomocnik na rozprawie nie podjął nawet próby obrony interesu skarżącego (w tym wyjaśnienia, że domaga się on skontrolowania wystawionego [...] marca 1991 r. przez Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Łączności w Zegrzu zaświadczenia o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego), co doprowadziło do oddalenia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z kolei Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Warszawie w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] kwietnia 2008 r. o odmowie wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji emerytalnych uznał, że dopóki wydane [...] marca 1991 r. zaświadczenie o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego nie zostanie zmienione, to nie ma podstaw do uchylenia, zmiany, stwierdzenia nieważności dotychczas wydanych decyzji emerytalnych. Tożsame stanowisko zajmowały inne organy. Zdaniem skarżącego, sędzia Ewa Marcinkowska będzie dążyć do tego, aby nie zostało skontrolowane zaświadczenie wystawione [...] marca 1991 r., na podstawie którego ustalone zostało prawo do emerytury wojskowej i wysokość świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie miało usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Celem regulacji art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. - zgodnie z uzasadnieniem do projektu nowelizacji - było, aby sędzia który badał legalność decyzji administracyjnej w konkretnej sprawie, nie orzekał przy badaniu legalności decyzji wydanej w tej sprawie w nadzwyczajnym trybie postępowania, a także przy badaniu legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu przez sąd decyzji poprzedniej. Ponadto przepis ten odnosi się do tożsamości przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, którego dotyczy wcześniejsze orzeczenie (por. postanowienie NSA z 7 października 2010 r., II OSK 243/09). Zatem, dla ustalenia zakresu wyłączenia kluczowym jest ustalenie pojęcia "sprawy", o której mowa w analizowanym przepisie, w jej znaczeniu materialnym. Jak powszechnie wskazuje się w doktrynie (B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96, OSP 1999, z. 1, s. 51) na "sprawę administracyjną" w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Przy badaniu tożsamości sprawy istotne jest zatem, czy wydane decyzje dotyczyły tych samych podmiotów oraz identycznego przedmiotu, stanu faktycznego i podstawy prawnej (por. też uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, publ. ONSA 2001 Nr 1, poz. 7, wyroki NSA: z 16 listopada 2010 r., II OSK 1865/10 i z 23 marca 2011 r., I OSK 755/10, a także postanowienie NSA z 10 lutego 2012 r., I OSK 1513/11). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości tożsamość elementów podmiotowych, jednakże brak jest tożsamości elementów przedmiotowych. Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotem oceny Sądu w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 1714/12 jest decyzja Ministra Obrony Narodowej z [...] sierpnia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora WBE z [...] kwietnia 2008 r. o odmowie stwierdzenia nieważności wszystkich decyzji emerytalnych wydanych w sprawie J. D. W sprawie skarżący podnosi, że przyznanie prawa do zaopatrzenia emerytalnego nastąpiło wskutek wydania przez organ fałszywego zaświadczenia o wysokości uposażenia i innych należności do celów emerytalnych. Natomiast sprawa rozpoznawana pod sygnaturą akt II SA/Wa 884/09 dotyczyła odmowy wydania świadectwa służby oraz zaświadczeń i zestawień finansowych o treści żądanej przez wnioskodawcę J. D. Postanowieniem nr [...] z [...] marca 2009 r. Dowódca Wojsk Lądowych utrzymał w mocy postanowienie Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w Zegrzu nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. Wniosek o sprostowanie dokumentów i wydanie dokumentów o żądanej przez skarżącego treści został załatwiony odmownie. Organ odmówił wydania dokumentów o treści innej niż w dokumentach przekazanych wnioskodawcy przy piśmie nr [...] z [...] grudnia 2008 r., gdyż zostały one oparte o źródłowe materiały związane z przebiegiem wojskowej służby J. D. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzoną w tych dokumentach datą zwolnienia ze służby wojskowej (dzień [...] marca 1991 r.). W przekonaniu skarżącego następstwem zmiany daty zwolnienia ze służby wojskowej byłyby też zmiany treści pozostałych wydanych mu dokumentów, dotyczących należnego mu uposażenia, a także niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 20 października 2010 r., I OSK 616/10 oddalił jednak skargę na wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2009 r., II SA/Wa 884/09 podkreślając, że zaświadczenie potwierdza tylko informacje posiadane przez organ i nie rozstrzyga żadnych spornych kwestii. Spór pomiędzy skarżącym, a organem administracji wojskowej co do daty zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej oraz należnych mu z tytułu tej służby świadczeń materialnych został już rozstrzygnięty w postępowaniu sądowym wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy w Warszawie z dnia 30 czerwca 2004 r., III AUa 1254/02. Wyrokiem tym rozstrzygając spór co do wysokości przysługującej skarżącemu emerytury wojskowej Sąd ustalił też, że dniem rozwiązania stosunku wojskowego był dzień [...] marca 1991 r. Ustaleń tych nie miał żadnych możliwości zmienić organ wojskowy w trybie wydawania żądanych przez skarżącego zaświadczeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykazywany przez skarżącego związek pomiędzy sprawami, a więc podejmowane przez niego starania o zmianę decyzji emerytalnych, jest niewystarczający aby uznać, że wystąpiła przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Sprawy dotyczą różnych rozstrzygnięć wydanych przez różne organy i w różnych postępowaniach. Wydanie zaświadczenia regulują przepisy art. 217-219 Kodeksu postępowania administracyjnego, które nie mają znaczenia przy rozstrzyganiu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji emerytalnych. W każdej z tych spraw inny jest przedmiot postępowania i inna podstawa prawna rozstrzygnięcia. W tym miejscu kluczowe jest przytoczone wcześniej stanowisko NSA zawarte w wyroku z 20 października 2010 r., I OSK 616/10, że zaświadczenie potwierdza tylko informacje posiadane przez organ i nie rozstrzyga on żadnych spornych kwestii, natomiast spór pomiędzy skarżącym, a organem administracji wojskowej co do daty zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej oraz należnych mu z tytułu tej służby świadczeń materialnych został już rozstrzygnięty w postępowaniu sądowym wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy w Warszawie z 30 czerwca 2004 r., III AUa 1254/02. W sytuacji, kiedy brak jest tożsamości przedmiotowej spraw, nie ma podstaw do uznania, że udział sędzi Ewy Marcinkowskiej w obydwu postępowaniach może budzić wątpliwości co do jej bezstronności. Nie zachodzi więc podstawa wyłączenia, o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Należy również podkreślić, że subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia tego rodzaju żądania. Skarżący, wnosząc o wyłączenie sędziego, zobligowany był przedstawić takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do jego bezstronności, czego jednak nie uczynił. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że nie wystąpiła w sprawie okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędzi Ewy Marcinkowskiej w niniejszej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącego zauważyć należy, że z regulacji prawnej, zawartej w art. 175 § 1 p.p.s.a., dotyczącej tzw. ustawowego przymusu adwokacko-radcowskiego wynika, że skarżący nie mógł samodzielnie sporządzić skargi kasacyjnej. Jednakże okoliczność, że działanie pełnomocnika nie było akceptowane przez skarżącego, pozostaje poza kognicją Sądu. Jest to problem istniejący wyłącznie pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą. Z kolei, stosownie do treści art. 22 § 2 p.p.s.a., o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd w składzie trzech sędziów. Postanowienie w tym przedmiocie wydawane jest na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Podobnie, zgodnie z art. 194 § 1 pkt 6 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a., na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozpoznaje je na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, niezasadne są twierdzenia skarżącego o naruszeniu jego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.