I OZ 344/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 1 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Bd 108/25 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 108/25 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 11 grudnia 2024 r., nr SKO-4110/337/2024 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego postanawia: 1. sprostować rubrum postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Bd 108/25, wpisując w 8 wierszu od góry w miejsce słów: "do uzupełnienia braków formalnych skargi" słowa: "do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku", 2. uchylić zaskarżone postanowienie, 3. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 19 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Bd 108/25 odmówił J.G. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 108/25, którym oddalono skargę J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z 11 grudnia 2024 r., nr SKO-4110/337/2024 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że termin na wniesienie wniosku o sporządzenie uzasadnienia przez skarżącego upływał z dniem 1 października 2025 r., a w terminie tym skarżący nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, lecz wniosek o przyznanie prawa pomocy. W następstwie rozpoznania tego wniosku ustanowiono dla skarżącego adwokata. O uchybieniu terminowi skarżący dowiedział się w dniu 27 kwietnia 2026 r. od pełnomocnika, który w tym samym dniu odebrał zawiadomienie o wyznaczeniu go do przedmiotowej sprawy. Oceniając wniosek pod kątem przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, Sąd uznał, że nie wykazano, aby skarżący winy za niezłożenie wniosku w terminie nie ponosił, a argumenty pełnomocnika skarżącego o nieporadności prawnej skarżącego jawią się jako bezpodstawne. Skarżący bowiem został prawidłowo pouczony o możliwości skorzystania ze środka odwoławczego i konieczności dochowania poprzedzających go czynności w postaci złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i zachowania terminów procesowych. W ocenie Sądu, skoro wytyczne dotyczące terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku (oraz tego jakie są konsekwencje niezłożenia takiego wniosku) znajdują się w punkcie 1 i 2 pouczenia, to skarżący - który skorzystał z możliwości wystąpienia o przyznanie mu prawa pomocy, o czym mowa w pkt 5 pouczenia – zapoznał się również z treścią pouczenia wskazaną w poprzednich punktach. Skoro zatem skorzystał z jednego z pouczeń oraz zapoznał się z nim ze zrozumieniem, to mógł w związku z tym również skorzystać z pozostałych, czego jednak nie uczynił. W zażaleniu pełnomocnik procesowy podkreśliła szczególną sytuację życiową skarżącego, zarówno pod względem zdrowia, warunków materialnych jak i braku stosownego wykształcenia. Pełnomocnik, podobnie jak we wniosku o przywrócenie terminu, wskazała, że skarżący był przeświadczony, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wstrzymuje bieg terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Pouczenie wskazywało, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wpływa na rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Działając bez fachowego pełnomocnika, nie mając wykształcenia kierunkowego ani przygotowania do samodzielnego prowadzenia sprawy skarżący w sposób logiczny uznał, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wstrzymał bieg terminów procesowych. Ponadto Sąd pominął stan zdrowia skarżącego, który ogranicza jego zdolność koncentracji i przyswajania skomplikowanych treści. Kumulatywna ocena bezdomności, schorowania, braku wykształcenia i pomocy prawnej prowadzi do wniosku, że skarżący nie zawinił w uchybieniu terminu. To, że skarżący skorzystał z pouczenia, wg Sądu - w sposób selektywny, nie może stanowić dowodu winy lub zaniedbania, skoro skarżący skorzystał z tego punktu pouczenia, który w jego ocenie regulował jego sytuację procesową. Na tej podstawie w zażaleniu wniesiono o uchylenie postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował komparycję zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 156 § 1 i § 3 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz.143), dostrzegając, że w wyniku oczywistej omyłki pisarskiej doszło do błędnego oznaczenia przedmiotu wniosku skarżącego. Z akt sprawy, a także uzasadnienia wydanego postanowienia wynika w sposób niesporny, że rozpoznawanym w dniu 19 maja 2026 r. wnioskiem o przywrócenie terminu objęto czynność zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a nie czynność uzupełnienia braków formalnych skargi. Z tego względu zachodziła potrzeba dokonania sprostowania w zakresie opisanym w punkcie pierwszym sentencji wydawanego obecnie postanowienia. Przechodząc do rozpoznania zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie podlega uwzględnieniu. Podstawą odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było uznanie przez Sąd, że złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wyklucza przyjęcie, że skarżący nie zapoznał się z treścią całego pouczenia, a w związku z tym miał pełną możliwość złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie. Niezależnie od przyjętego przez Sąd I instancji założenia, że skarżący mógł i powinien zrozumieć treść całego pouczenia oraz dostosować swoje działania do jego treści, należy zwrócić uwagę, że skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy i mógł pozostawiać w przekonaniu, że "złożenie wniosku wpływa na rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej". Słusznie zauważa pełnomocnik skarżącego, że treść punktu 5 pouczenia mogła wprowadzić skarżącego w błąd, co do konieczności wystąpienia przez niego z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jako warunkującego późniejszą możliwość wystąpienia ze skargą kasacyjną w świetle pouczenia o wpływie wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z akt sprawy o przyznanie prawa pomocy (sygn. akt II SPP/Bd 24/25) wynika, że skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy prawnej na wcześniejszym etapie postępowania. W postanowieniu referendarza sądowego z 19 marca 2025 r. wskazano, że "z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego". W zawisłej sprawie wyrok został ogłoszony po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, zatem nie zastosowano art. 140 § 1 p.p.s.a. Oczywiście Sąd zrealizował obowiązek, o którym mowa w art. 140 § 3 p.p.s.a., niemniej jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy pouczenie to miało znaczenie przesądzające o konieczności przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Punkt pierwszy pouczenia wskazuje, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku podlega opłacie kancelaryjnej w wysokości 100 zł, której nieuiszczenie spowoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Pouczenie to, o charakterze ogólnym, nie wyjaśnia, czy opłata kancelaryjna jest opłatą, od której skarżący jest zwolniony z mocy prawa (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Skarżący mógł zatem powstrzymać się od zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, skoro jego zgłoszenie mogło skutkować egzekucją administracyjną. Konkluzja dotycząca braku dostatecznej wiedzy skarżącego w tym zakresie jest logiczna. Gdyby bowiem miał on świadomość, że w postępowaniu tym nie jest zobowiązany do ponoszenia kosztów postępowania z mocy prawa, nie występowałby o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem uczynił to dwukrotnie, w tym – po uzyskaniu postanowienia o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych właśnie z uwagi na ustawowy brak konieczności ich ponoszenia. Należało zatem przyjąć, że logiczną reakcją skarżącego, w wyniku zapoznania się z otrzymanym pouczeniem, było wystąpienie o przyznanie prawa pomocy i skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej. Skarżący uzyskał pomoc prawną postanowieniem z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt II SPP/Bd 111/25, a ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu, wystąpił niezwłocznie ze stosownym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, dopełniając czynności zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, stosując art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 17 września 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 108/25. Nie było podstaw do rozpoznania wniosku o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 p.p.s.a.