I OZ 332/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2059/24 w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 24 czerwca 2024 r. nr DO.1.7614.201.2023.AŁ w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 26 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2059/24 (dalej postanowienie z 26 marca 2025 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A.W. (dalej skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 24 czerwca 2024 r. nr DO.1.7614.201.2023.AŁ w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie uiściła w terminie wpisu sądowego od skargi, w związku z czym należało uznać, że zachodzi podstawa do odrzucenia skargi (k. 125-126 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 26 marca 2025 r. złożyła skarżąca, zarzucając, że zostało ono podjęte z rażącą obrazą Konstytucji [Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP)] i "przepisów Prawa" na jej szkodę, tj. "na szkodę Obywateli RP.". Podniosła, że referendarz sądowy i Sąd dalszy ciąg sprawy warunkują uiszczeniem opłaty, co narusza jej prawo do Sądu (k. 141-143 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zm. 1685, dalej ppsa) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwagę tę odnieść należy także do regulacji zawartych w Karcie Praw Podstawowych UE i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 948-949, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie). Stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia, w sprawach skarg niewymienionych w ust. 1-5 wpis stały wynosi 200 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie skargi wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie skargi stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, mimo wezwania skarżącej, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 11 października 2024 r. IV SA/Wa 2059/24, do wykonania którego wezwano skarżącą pod rygorem odrzucenia skargi zarządzeniem z 10 lutego 2025 r. IV SA/Wa 2059/24 (k. 81, 116) wskutek utrzymania w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 21 stycznia 2025 r. IV SPP/Wa 371/24 (k. 38-40 akt IV SPP/Wa 371/24) postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z 9 grudnia 2024 r. IV SPP/Wa 371/24 (k. 21-23 akt IV SPP/Wa 371/24), którym pozostawiono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych w sprawie IV SA/Wa 2059/24 bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych tego wniosku. Wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z 11 października 2024 r. doręczono skarżącej 14 lutego 2025 r. (k. 119-120 akt sądowych). Termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 21 lutego 2025 r. Skarżąca nie korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych, ani z ustawy, ani wskutek przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Wysokość wpisu (200 zł) jest wręcz symboliczna. Wbrew zarzutowi skarżącej to nie referendarz sądowy ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie warunkują dalszy ciąg tej sprawy, lecz wskazane przepisy ppsa i rozporządzenia, które są zgodne z Konstytucją RP. Sąd I instancji związany był zarówno powołanymi przepisami, jak i prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2025 r. IV SPP/Wa 371/24. W niniejszym postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do badania zgodności z prawem postanowień wydanych w postępowaniu IV SPP/Wa 371/24, pozostając nimi związany. Z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi w zakreślonym terminie, wbrew ciążącemu na skarżącej wymogowi fiskalnemu, zastosowanie znajdował rygor wskazany zarówno w wezwaniu z 11 października 2024 r., jak i 10 lutego 2025 r. w postaci odrzucenia skargi. Skarżąca została prawidłowo pouczona o skutkach niedochowania wymogu formalnego w postaci opłacenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie podziela przytoczone stanowisko Sądu I instancji, uznając, że zażalenie skarżącej ma charakter jedynie polemiczny wobec zaskarżonego postanowienia. Dlatego zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zażaleniu M.W. nie nadano biegu z uwagi na brak interesu prawnego stwierdzony prawomocnym postanowieniem Sądu z 23 października 2024 r. o odrzuceniu jej skargi (k. 89-92 akt sądowych), wobec czego jej zażalenie nie podlegało badaniu w toku niniejszego postepowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.