I OZ 321/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt III SAB/Lu 46/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. F. na bezczynność Wojewody Lubelskiego w przedmiocie wniosku z dnia 4 września 2012 r. o wstrzymanie egzekucji niepieniężnej postanawia: oddalić zażalenie.

W odpowiedzi na zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionych zażaleń na dwa postanowienia tegoż Sądu z dnia 6 listopada 2013 r.: pierwszego – odmawiającego sporządzenia uzasadnienia postanowienia z dnia 2 października 2013 r. oddalającego wniosek o uzupełnienie orzeczenia oraz drugiego – odrzucającego zażalenie na postanowienie z dnia 2 października 2013 r. oddalające wniosek o uzupełnienie orzeczenia, J. F. w terminie do opłacenia tych zażaleń, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaznaczając w nim, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ na skutek bezpodstawnej egzekucji administracyjnej stał się osobą bezdomną. Wskazał, że miesięczne wydatki są zróżnicowane i nie da się ustalić ich kwoty. Podniósł również, że spłaca miesięczne raty w wysokości 1.109,14 zł oraz że ma ujemne saldo na rachunku bankowym wynoszące – 10.660,73 zł. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a w skład ich majątku wchodzi samochód osobowy obciążony zastawem bankowym. Skarżący wykazał, że na łączny miesięczny dochód rodziny wynoszący 5.158,03 zł brutto, składa się jego emerytura w wysokości 4.475,45 zł i emerytura jego żony w kwocie 682,58 zł. Na wezwanie referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r. do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący nadesłał jedynie część dokumentów, do złożenia których został zobowiązany. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący złożył sprzeciw wskazując, że złożył wymagane dokumenty źródłowe dotyczące dochodów, potwierdzające ujemne saldo środków finansowych wskazane we wniosku, przekraczające ponad dwukrotnie łączne dochody miesięczne skarżącego i jego żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt III SAB/Lu 46/13, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że okoliczności podane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także wynikające z przedstawionych dokumentów, nie dają podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu okoliczność, że na rachunku bankowym skarżący ma zadłużenie w wysokości przekraczającej ponad dwukrotnie miesięczne dochody jego rodziny nie stanowi wystarczającej przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że dochody łączne małżonków wynoszą miesięcznie 5.158,03 zł netto, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód wynosi 2.579,01 zł. Sąd podniósł, że co prawda nie jest możliwe porównanie wysokości dochodów do ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie, ponieważ skarżący nie ujawnił wysokości kosztów tego utrzymania, to jednak nawet po uwzględnieniu miesięcznego zobowiązania skarżącego w wysokości 1.109,14 zł nie można uznać, że nie może on ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny, tym bardziej, że koszty te są stosunkowo nieduże w porównaniu z miesięcznym bieżącym dochodem skarżącego. Wobec tego Sąd pierwszej instancji uznał, że analiza oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów, prowadzi do wniosku, iż nie przedstawił on takich okoliczności, które pozwalałyby na przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie, z którego wynika, że nie zgadza się on z zapadłym rozstrzygnięciem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać w tym miejscu należy, iż art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analiza akt niniejszej sprawy pozwala stwierdzić, że skarżący został przez Sąd pierwszej instancji skutecznie wezwany w trybie art. 255 powołanego przepisu do uzupełnienia oświadczenia zawartego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże skarżący nie wykazał wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne rodziny, ani nie wyjaśnił z jakiego tytułu obciąża go zobowiązanie finansowe, które spłaca w ratach w wysokości 1.109,14 zł miesięcznie. Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze utrwalony został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, który uznał, że w sytuacji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy nie zaszyły po stronie skarżącego takie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Poniesienie bowiem kosztów postępowania – nawet przy uwzględnieniu miesięcznego zobowiązania skarżącego w wysokości 1.109,14 zł miesięcznie – jest stosunkowo niedużym obciążeniem finansowym w porównaniu z miesięcznym bieżącym dochodem skarżącego. W tym miejscu zasadnym będzie przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.