I OZ 318/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, , , po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 620/17 o odrzuceniu zażaleń na pkt 4 pisma z dnia 4 grudnia 2017 r. o doręczeniu odpisu postanowienia oraz na zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 15 i 16 listopada 2017 r. w sprawie ze skargi K. J. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 620/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenia skarżącego na "pkt 4 pisma z dnia 4 grudnia 2017 r. o doręczeniu odpisu postanowienia oraz na zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 15 i 16 listopada 2017 r." W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 27 grudnia 2017 r. do Sądu wpłynęły trzy pisma skarżącego opatrzone datą 18 grudnia 2017 r.: 1. w piśmie rozpoczynającym się od słów: "W związku z doręczeniem odpisu postanowienia z dnia 15.11.2017 roku..." skarżący w pkt. 2 wniósł o "Uchylenie i stwierdzenie zarządzenia w zakresie nałożenia obowiązku kosztów sądowych, w sprawie, w której ustalono i uznano zwolnienie od kosztów sądowych w całości, co nie daje podstaw zmiany stanowiska sądu w tym przedmiocie, co oznacza, że tak doręczone pouczenie jest wydane na skutek bezprawnej czynności zarządzenia przewodniczącego..."; 2. w piśmie rozpoczynającym się od słów: "W związku z doręczeniem za zarządzeniem przewodniczącego z dnia 15 listopada postanowienia z dnia tej samej daty..." skarżący zaskarżył "zarządzenie z dnia 15.11.2017 roku, w zakresie zobowiązania do pouczenia o obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, jako wydanego bez podstawy prawnej..."; 3. w piśmie rozpoczynającym się od słów: "W związku z doręczeniem odpisu sentencji wyroku z dnia 16 listopada 2017 r. ..." skarżący wniósł o "uchylenie zarządzenia przewodniczącego wydanego w przedmiocie doręczenia orzeczenia wraz z pouczeniem, w zakresie pouczenia o konieczności poniesienia kosztów sądowych...". Pisma te Sąd zakwalifikował jako trzy zażalenia: na pkt 4 pisma z dnia 4 grudnia 2017 r. o doręczeniu odpisu postanowienia oraz na zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 15 i 16 listopada 2017 r. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., zwanej dalej "ppsa"), stwierdził, że ustawa nie przewiduje zażalenia na pismo z dnia 4 grudnia 2017 r., które nie jest ani postanowieniem, ani zarządzeniem w rozumieniu powołanej ustawy, gdyż zawiera jedynie pouczenie o terminie i sposobie wniesienia zażalenia oraz informuje strony o przysługujących im uprawnieniach oraz ciążących na nich obowiązkach, jak również na zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 15 i 16 listopada 2017 r., które nie są zarządzeniami wymienionymi w ustawie, od których przysługuje zażalenie. W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 178 ppsa, odrzucił zażalenia skarżącego, jako niedopuszczalne. K. J. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się, jak wynika z treści, jego uchylenia. W ocenie skarżącego, sprawa została nienależycie wyjaśniona, na co wskazuje m. in. treść pouczenia o obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, z których jest on ustawowo zwolniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić na wstępie należy, że wniesione przez skarżącego zażalenia, zakwalifikowane zostały przez Sąd pierwszej instancji jako wniesione na "pkt 4 pisma sądowego z dnia 4 grudnia 2017 r. o doręczeniu odpisu postanowienia oraz na zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 15 i 16 listopada 2017 r." Zarządzenie z dnia 15 listopada 2017 r. dotyczy postanowienia Sądu z tego samego dnia o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie z dnia 5 października 2017 r. o uchyleniu zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego. Zarządzenie to zostało wydane przez sędziego sprawozdawcę i w pkt. 1 nakazuje: "Odpis postanowienia z uzasadnieniem i pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia zażalenia doręczyć skarżącemu K. J.". Natomiast zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia 16 listopada 2017 r. dotyczy wyroku z tego samego dnia wydanego na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym i w pkt. 1 nakazuje: "Odpis wyroku z pouczeniem o prawie i terminie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o prawie, terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej doręczyć K. J.". Oba te zarządzenia zostały wykonane odrębnymi pismami sądowymi. Jedno przez doręczenie odpisu postanowienia, od którego przysługuje zażalenie (k. 70), drugie przez doręczenie odpisu sentencji wyroku (k. 69). W pkt. 4 pisma doręczającego odpis postanowienia z dnia 15 listopada 2017 r. zawarto pouczenie: "Od zażalenia pobiera się wpis wynoszący 100 zł. Wpis należy uiścić gotówką w kasie Sądu (kasa czynna w godz. od 9:00 do 14:30 ostatni dzień miesiąca od godz. 9:00 do godz. 12:30), albo wpłaty na rachunek bankowy Sądu nr: 75101012700030982231000000, wskazując tytuł wpłaty oraz sygnaturę akt sądowych. Zażalenie na postanowienie dotyczące kosztów sądowych, prawa pomocy oraz w przypadkach, o których mowa w art. 220 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), jest wolne od wpisu". Skarżący, jak wynika z żalenia, odczytał wprost to pouczenie, że powinien uiścić opłatę sądową, a jeśli się nie zgadza, to zgodnie z pouczeniem, powinien wnieść zażalenie. Dbając zatem o swój interes prawny wniósł zażalenie, słusznie zarzucając, że jest on ustawowo zwolniony od uiszczania kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ppsa). Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie skarżący działa bez profesjonalnego pełnomocnika, obowiązkiem Sądu pierwszej instancji jest pouczenie go o skutkach prawnych czynności procesowych, które na danym etapie postępowania powinien podjąć, jak i skutkach prawnych niedokonania tych czynności (art. 6 ppsa). Pouczenie powinno odpowiadać przepisom ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wystosowanie zatem do skarżącego m. in. pouczenia, że od zażalenia pobiera się wpis wynoszący 100 zł, który należy uiścić gotówką w kasie Sądu albo wpłaty na rachunek bankowy Sądu, wskazując tytuł wpłaty oraz sygnaturę akt sądowych (pkt 4 pouczenia przy piśmie doręczającym mu odpis postanowienia z dnia 15 listopada 2017 r. – k. 70), jak również pouczenia, że wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku podlega opłacie kancelaryjnej w kwocie 100 zł (pkt 1 pouczenia przy piśmie doręczającym odpis sentencji wyroku z dnia 16 listopada 2017 r. - k. 69) było nieprawidłowe i stanowi naruszenie przepisów ustawy. Zwrócić należy także uwagę, że mało precyzyjne były zarządzenia sędziego sprawozdawcy co do sposobu wykonania przez sekretariat orzeczeń sądowych, bowiem nie wskazywały jednoznacznie, jak powinny one brzmieć, pozostawiając sekretariatowi w tej mierze niedopuszczalną dowolność, efektem czego było m. in. wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego oraz opłaty kancelaryjnej. Dlatego odrzucenie zażaleń skarżącego, bez dokładnego ustalenia na co się żali, jest przedwczesne. Sąd pierwszej instancji powinien, przed wydaniem postanowienia, podjąć stosowne czynności procesowe związane z właściwym sprostowaniem zarządzeń o doręczeniu odpisów orzeczeń sądowych, wraz z prawidłowymi pouczeniami, a wcześniej uchylić wadliwe wezwania do uiszczenia wpisu sądowego i opłaty kancelaryjnej wystosowane do skarżącego w formie pouczeń zawartych w pismach sądowych doręczających mu odpisy orzeczeń sądowych. W przeciwnym razie skarżącemu przysługuje prawo do złożenia zażaleń w przedmiocie kosztów sądowych. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie za zasadne i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.