I OZ 30/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1248/21 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na zajęcie nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na wniosek M. P., wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 11 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na zajęcie nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wraz ze skargą na powyższą decyzję M. P. złożył wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Na skutek zobowiązania Sądu, skarżący pismem z dnia 29 października 2021 r. złożył uzasadnienie wniosku i podał, że brak ustanowienia służebności przesyłu dla dotychczasowej linii elektroenergetycznej i co za tym idzie brak wypłaty należnego wynagrodzenia za jej ustanowienie doprowadzi do powstania szkody po jego stronie. Kolejno, brak ustalenia wysokości i wypłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z części nieruchomości stanowiącej własność skarżącego, pod dotychczasową linię elektroenergetyczną i posadowiony słup, również spowoduje powstanie szkody. Dopuszczenie do wybudowania słupa spowoduje trudne do odwrócenia skutki chociażby ze względu na to, że same fundamenty słupa obejmują powierzchnię ok. 50 m kw., a kubatura fundamentów to ok. 30 m kw., czyli 45 ton betonu. Stąd też usunięcie tej budowli wiąże się z kosztem znacznych rozmiarów. Skarżący podał, że linia usytuowana jest w środku działek i nie ma do niej bezpośredniego dostępu z drogi, zatem dojazd do linii musi odbywać się przez jego nieruchomość. Wobec powyższego wartość szkody, którą mógłby ponieść skarżący w wyniku wydania decyzji jest znaczna i wynosi około 84.000 zł. Dodatkową szkodą będzie konieczność poniesienia przez skarżącego kosztów zastępstwa procesowego w celu wyegzekwowania naprawienia szkody w postaci szkód wynikłych z dojazdu ciężkiego sprzętu na teren budowy oraz zajęcia terenu na czas budowy. Zdaniem skarżącego, ograniczenie użytkowania nieruchomości nie może pozbawić właściciela możliwości racjonalnego z niej korzystania, a to oznacza, że planowana inwestycja powinna być przeprowadzona w sposób jak najmniej dotkliwy i nie powinna znacząco ingerować w jego prawa (jako właściciela tej nieruchomości). Natomiast organ, jak i uczestnik postępowania – T. S.A. w K. nie ustalili, czy istnieje jakakolwiek alternatywna droga przebiegu dla nowopowstałej linii elektroenergetycznej, co również, w przypadku konieczności zmiany jej posadowienia, nie tylko wygeneruje dodatkowe koszty, ale także spowoduje powstanie jeszcze większej szkody po stronie skarżącego. Sąd I instancji uznał, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie, albowiem skarżący wykazał niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, jak i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Planowana inwestycja obejmuje powstanie obiektów budowlanych o znacznych rozmiarach, na co zwrócił uwagę skarżący w treści wniosku i co potwierdza treść zaskarżonej decyzji (posadowienie jednego stanowiska słupowego na działce nr [...]). Również dojazd do inwestycji (demontaż) i posadowienie nowej linii napowietrznej, w miejsce istniejącej od lat czterdziestych XX wieku jednotorowej linii elektroenergetycznej WN 110 kV, odbywać się będzie po nieruchomości należącej do skarżącego, a to niewątpliwie spowoduje ograniczenie w korzystaniu z niej. Sam skarżący podał, że poniesie z tego powodu szkodę w wysokości około 84.000 zł. Stąd też, w ocenie Sądu I instancji, z argumentacji wniosku skarżącego i analizy znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów urzędowych, w tym również treści wniosku uczestnika postępowania, oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika podstawa do uznania, iż w sprawie po stronie skarżącego zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła T. S.A. z siedzibą w K. podnosząc, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z inwestycją celu publicznego, która polega na przeprowadzeniu przebudowy istniejącej i grożącej wystąpieniem realnej awarii wybudowanej w latach 40-tych linii 110 kV z uwagi na bardzo zły stan techniczny infrastruktury, w tym konstrukcji wsporczych, co udowodniono w postępowaniu administracyjnych opartym o przepis art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nadto, Spółka podniosła, że zaskarżona decyzja ma charakter subsydiarny wobec decyzji opartej o art. 124 u.g.n. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, podkreśliła, że w sprawie mamy do czynienia z inwestycją celu publicznego, która ma na celu poprawić bezpieczeństwo energetyczne, a także pozostaje niezbędna dla rozwoju ekonomicznego regionu, jest inwestycją o charakterze ogólnospołecznym. Inwestycja ta ma znaczenie nadrzędne w odniesieniu do słusznego interesu właściciela nieruchomości, któremu ograniczono sposób korzystania z niej, a który to interes sprowadza się do możliwości niezakłóconego korzystania z nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z przepisu tego wynika, że warunkiem wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest wykazanie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w wyniku jej wykonania. Możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. nie oznacza jednak, że sąd jest zobligowany w każdym przypadku – niezależnie od okoliczności sprawy – uwzględnić wniosek strony skarżącej. Wniesienie skargi nie pociąga za sobą automatycznego skutku suspensywności i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu zależy od oceny sądu, czy istnieją przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny ocenia zaistnienie przesłanek wstrzymania w kontekście okoliczności całej sprawy, może zatem dodatkowo rozważyć z urzędu, czy nie zachodzą inne jeszcze okoliczności mające wpływ na przedstawiony wniosek. W okolicznościach sprawy rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Wojewody Śląskiego z 11 sierpnia 2021 r. należało uwzględnić, że postawą materialnoprawną wydania tej decyzji był art. 124 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej: u.g.n.), zgodnie z którym, w przypadkach określonych w art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, w przeciwieństwie do decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n., została wyłączona przez ustawodawcę z zakresu działania art. 9 u.g.n., który stanowi, że w sprawach, o których mowa w przepisach działu III, z wyłączeniem art. 97 ust. 3 pkt 1, art. 122, art. 124 ust. 1a, art. 124b ust. 1, art. 126 i art. 132 ust. 1a, wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Podkreślenia wymaga, że wyłączenia przewidziane w art. 9 u.g.n. są w pełni zrozumiałe, gdyż decyzje w tych sprawach są wydawane pod presją okoliczności, po to by uniknąć zbędnej zwłoki. Ratio legis art. 124 ust. 1a u.g.n. to przyśpieszenie rozpoczęcia i realizacji inwestycji linowych (por. m. in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 5 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 80/15; 11 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2432/15; 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 1865/15; 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 47/16; 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 631/16, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie nie ulega wątpliwości, że sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, powinien uwzględniać interesy i stanowiska wszystkich uczestników postępowania, bowiem niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o czym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., może zachodzić nie tylko po stronie wnoszącego skargę (wnioskodawcy), lecz także po stronie innych uczestników postępowania. Wstrzymanie wykonania aktu nie może szkodzić innym, a jego zastosowanie jest co do zasady wyjątkowe. Z woli ustawodawcy wyłączony został niejako automatyzm wynikający z przywołanego przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zwłaszcza w tego rodzaju sprawach, jak niniejsza w toku badania przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. konieczne jest także wyważenie racji subiektywnych i obiektywnych, a więc racji indywidualnych i zbiorowych. Mając na uwadze powyższe należy uznać za nieusprawiedliwione zawężenie przez Sąd I instancji postrzegania skutków wykonania zaskarżonej decyzji jedynie w kontekście oddziaływania przedmiotowej inwestycji na nieruchomość skarżącego. Sąd powinien uwzględnić interesy wszystkich uczestników postępowania, wyważając racje indywidualne i zbiorowe. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawały argumenty zażalenia, iż wydanie zaskarżonej decyzji było uzasadnione złym stanem technicznym istniejącej linii energetycznej i ważnym interesem społecznym i gospodarczym. Nie budzi wątpliwości że przedmiotowa inwestycja jest szczególnie istotna dla poprawy istniejących warunków zasilania energetycznego i bezpieczeństwa energetycznego mieszkańców regionu. Na względzie należało więc mieć konieczność wyważenia interesu indywidualnego oraz interesu publicznego, jaki stanowił podstawę decyzji wydanych w oparciu o art. 124 ust. 1 i ust. 1a u.g.n. Inwestycja modernizacji sieci energetycznej ma związek z bezpieczeństwem energetycznym i - w konsekwencji - bezpieczeństwem osób i mienia na obszarze, na którym inwestycja ma dostarczać energię elektryczną. Uwzględnienie żądania udzielenia ochrony tymczasowej nie może następować bez wzięcia pod uwagę realizacji celów nadrzędnych, jakimi są, co do zasady, inwestycje celu publicznego. Uwzględniając charakter inwestycji oraz obowiązki inwestora płynące z art. 124 ust. 4 u.g.n. i regulacje odszkodowawcze, stwierdzić trzeba, że – wbrew stanowisku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a co za tym idzie, zaskarżone postanowienie naruszało art. 61 § 3 P.p.s.a., co powodowało konieczność jego uchylenia i wydania orzeczenia odmownego. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 61 § 3 i art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.