I OZ 290/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na punkt 1 i 3 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1159/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 sierpnia 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-12/2020/JB w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1159/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę J. L. (dalej: Skarżący) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 sierpnia 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-12/2020/JB w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 21 sierpnia 2023 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, o wstrzymanie wykonania w całości wyroku oraz o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji, postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r., sygn. I SA/Wa 1159/23 orzekł o: odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt 1 postanowienia); odrzucił wniosek o wstrzymanie wykonania w całości wyroku (pkt 2 postanowienia); odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku (pkt 3 postanowienia). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrok w niniejszej sprawie został wydany na posiedzeniu jawnym 11 sierpnia 2023 r. a zatem termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął 18 sierpnia 2023 r. Pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku 21 sierpnia 2023 r. (data nadania u operatora pocztowego), a zatem z uchybieniem ustawowego, siedmiodniowego terminu. W związku z powyższym Sąd I instancji, na podstawie art. 141 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") orzekł o odmowie sporządzenia uzasadnienia. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku – Sąd I instancji uznał, że wniosek ten złożony został w terminie, jednakże Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Z wniosku o przywrócenie terminu wynika bowiem, że na skutek błędu pracownika sekretariatu profesjonalnego pełnomocnika Skarżącego wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie został złożony w ustawowym terminie, tj. do 18 sierpnia 2023 r. Oceniając tę argumentację Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, że zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik, obciążają jego samego, a zatem nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. W szczególności dotyczy to błędów organizacyjnych w pracy kancelarii profesjonalnego adwokata lub radcy prawnego. Dalej Sąd I instancji podał, że z wniosku pełnomocnika Skarżącego wprost wynika, że do przekroczenia terminu w sprawie doszło z powodu błędu w funkcjonowaniu kancelarii adwokata reprezentującego Skarżącego. Nie można więc przyjąć, że błąd Skarżącego był usprawiedliwiony. W związku z powyższym Sąd I instancji, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadniania wyroku. Jednocześnie Sąd I instancji badając wniosek Skarżącego o wstrzymanie wykonania w całości wyroku uznał, że wniosek nie może być rozpoznany i jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na wadliwym uznaniu, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zostało zawinione przez Skarżącego, podczas gdy przyczyna uchybienia terminowi była niezawiniona i niezależna od Skarżącego. W konsekwencji, zdaniem Skarżącego, doszło do naruszenia przepisów postępowania, a to art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie, podczas gdy uchybienie terminowi było niezawinione przez Skarżącego, wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem 7-dniowego terminu, a nadto Skarżący jednocześnie z tym wnioskiem dokonał uchybionej czynności, przez co wniosek o przywrócenie terminu winien zostać uwzględniony. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu również naruszenie przepisów postępowania, a to art. 141 § 2 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie skutkujące odmową sporządzenia uzasadnienia, podczas gdy Skarżący skutecznie złożył wniosek, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., przez co brak było podstaw do odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku. W związku z powyższym Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez: 1) przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; 2) wstrzymanie wykonania w całości wyroku; 3) uchylenie pkt III - odmowę sporządzenia uzasadnienia wyroku. Postanowieniem z 12 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1159/23 – Sąd I instancji odrzucił zażalenie Skarżącego od punktu 2 postanowienia z dnia 31 sierpnia 2023 r. o odrzuceniu wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie przypomnieć należy, że przedmiotem niniejszego postępowania jest zażalenie Skarżącego na punkt 1 i 3 postanowienia Sądu I instancji z 31 sierpnia 2023 r., którym odmówiono Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz odmówiono sporządzenia uzasadnienia wyroku. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Kryterium braku winy jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie wskazuje się, że przy ocenie, czy uchybienie terminowi było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminowi (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminowi i tym samym nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie Skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Na co zwrócił również uwagę Sąd I instancji, Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. Osoby, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego. Na pełnomocniku ciążył obowiązek podjęcia niezbędnych kroków celem należytego zabezpieczenia interesów, które prowadzi. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie został złożony w terminie. Z wniosku pełnomocnika Skarżącego wprost wynika, że do przekroczenia terminu w sprawie doszło z powodu błędu w funkcjonowaniu kancelarii adwokata reprezentującego Skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwa organizacja wewnętrznej pracy w kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu. Za taką też uznać należy sposób przekazywania i obiegu pism w Kancelarii, z uwzględnieniem podwyższonego kryterium oceny braku winy w uchybieniu terminu z uwagi na zawodową działalność pełnomocnika i jego profesjonalne przygotowanie. Na pełnomocniku prowadzącym kancelarię spoczywa obowiązek takiego zorganizowania jej pracy, żeby uniknąć omyłek, które powodują szkody dla reprezentowanych przez niego stron związane z uchybieniem terminów procesowych. Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym zaniedbanie pracownika Kancelarii, należy postrzegać w kategoriach niewłaściwej organizacji pracy tejże kancelarii i należy rozumieć jak uchybienie samego pełnomocnika. Wobec tego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zostało uprawdopodobnione, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przekroczono bez winy pełnomocnika, a więc i samej strony. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zaskarżony punkt 1 postanowienia z dnia 31 sierpnia 2023 r. jest zgodny z przepisami obowiązującego prawa. Przechodząc do odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku wskazać należy, że zgodnie z art. 141 § 1 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem § 2, który stanowi, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Zatem, wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku może być złożony dopiero po ogłoszeniu wyroku lub doręczeniu sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę jest terminem ustawowym, co oznacza, że termin ten nie może być ani przedłużany, ani skracany. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po terminie jest więc czynnością bezskuteczną i skutkuje odmową jego sporządzenia (art. 85 w zw. z art. 141 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zostało przesądzone, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony po terminie, przyznał to sam Skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu. Wniosek ten został rozpoznany negatywnie, termin nie został przywrócony, a jak już wspomniano powyżej Naczelny Sąd Administracyjny z tą oceną Sądu I instancji się zgodził. Wobec tego argumenty zażalenia odnoszące się do kwestii terminowości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie mogły być brane pod uwagę w niniejszym postanowieniu. Mając zatem na uwadze brzmienie art. 141 § 2 p.p.s.a., skoro wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku ogłoszonego na rozprawie 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego złożył dopiero w urzędzie pocztowym 21 sierpnia 2022 r. (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia), to słusznie Sąd I instancji uznał, iż został on złożony po terminie i w konsekwencji zasadnie odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zaskarżony punkt 3 postanowienia z dnia 31 sierpnia 2023 r. jest zgodny z przepisami obowiązującego prawa. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.