I OZ 288/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 czerwca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 422/26 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 18 marca 2026 r., znak: SKO.PS.4040.89.2026 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 8 czerwca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 422/26, odrzucił skargę A.M. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 18 marca 2026 r., znak: SKO.PS.4040.89.2026 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarga nie odpowiada wymogom określonym w art. 46 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej: "p.p.s.a."), a pomimo wezwania skarżąca nie uzupełniła skutecznie braków tego pisma procesowego, bowiem przesłana w formie elektronicznej 28 maja 2026 r. skarga nie była podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zdaniem Sądu I instancji, nadesłanej skargi nie można również uznać za podpisaną odręcznie, skarżąca nie przesłała bowiem odręcznie podpisanego egzemplarza skargi, a jedynie droga elektroniczną skan (zdjęcie) tak rzekomo podpisanej skargi. Skoro mechaniczne powielenie podpisu, tuszowy odcisk pieczęci z podpisem (tzw. faksymile), nie stanowi podpisu w rozumieniu przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to tym bardziej za opatrzony podpisem odręcznym nie można uznać dokumentu skopiowanego i przekształconego do formy elektronicznej. W ocenie Sądu I instancji, powyższych braków formalnych skargi nie mogła konwalidować okoliczność, że skarżąca podpisała podpisem elektronicznym pismo przewodnie, do którego dołączyła skan podpisanej odręcznie skargi, gdyż żadne z podpisanych przez skarżącą elektronicznie pism ogólnych z 24 kwietnia 2026 r. oraz z 28 maja 2028 r. nie zawierało tego rodzaju treści, w tym w szczególności oznaczenia skarżonej decyzji oraz osnowy wniosków i oświadczeń, które pozwalałyby na uznanie ich za samodzielne skargi do sądu administracyjnego na określony akt organu administracji. W zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Skarżąca wskazała, że faktycznie nie opatrzyła załącznika do pisma ogólnego podpisem elektronicznym w sposób przewidziany przez przepisy, jednak jej intencją było skuteczne wniesienie skargi. Podała, że korzystała wyłącznie z oficjalnych narzędzi administracji publicznej, tj. Profilu Zaufanego, ePUAP, e-Doręczeń oraz usługi podpisywania dokumentów udostępnianej przez administrację publiczną. W toku korzystania z tych systemów pozostawała w przekonaniu, że dokument został podpisany prawidłowo. Jej zdaniem interfejs systemu nie wskazywał w sposób dostatecznie jednoznaczny dla przeciętnego użytkownika, że podpis obejmuje wyłącznie formularz przewodni, a nie załączony dokument, zawierający treść skargi. Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji nie miał wątpliwości co do osoby wnoszącej skargę, przedmiotu skargi, oznaczenia zaskarżonej decyzji i woli wniesienia skargi do sądu. Dokument skargi do sądu wpłynął i można było na jego podstawie ustalić zakres żądania skarżącej. W jej ocenie, obywatel powinien mieć możliwość działania w zaufaniu do prawidłowego funkcjonowania oficjalnych systemów komunikacji i zastosowanie najsurowszej sankcji procesowej jest nieproporcjonalne do uchybienia. Skarżąca wskazała, że po uzyskaniu dodatkowych informacji technicznych możliwe było skuteczne podpisanie dokumentu elektronicznego, co wskazuje, że jej intencją nie była odmowa wykonania zobowiązania. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Podstawowe wymogi, jakim powinny odpowiadać pisma w postępowaniu sądowym, określa art. 46 i art. 47 p.p.s.a. Jeżeli pismo strony (w tym skarga, która również jest pismem procesowym) nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, to zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku skargi, skutkiem nieuzupełnienia braku formalnego jest jej odrzucenie postanowieniem na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Określony w ustawie warunek formy pisemnej uważa się za zachowany, jeżeli dokument elektroniczny został podpisany w sposób, o którym mowa w art. 46 § 2a (art. 12b § 1 p.p.s.a.). Z art. 46 § 2a p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego (art. 46 § 2b p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowała się rozbieżność, czy w kontekście regulacji zawartej w art. 46 § 2b p.p.s.a. w przypadku przesłania pisma będącego formularzem (pismem ogólnym) ePUAP, który jest należycie podpisany, załączniki do niego (pliki) wymagają opatrzenia ich odrębnym podpisem, czy też należy uznać, że podpis zawarty w samym formularzu (piśmie ogólnym) ePUAP obejmuje wszystkie wymienione w piśmie załączniki. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 6 grudnia 2021 r. sygn. I FPS 2/21 (dostępna w CBOSA) stwierdził, że zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że skarga z zasady jest pismem strony, obejmującym jej wnioski i oświadczenia składane poza rozprawą, a nie załącznikiem do innego pisma, i dlatego właśnie pismo to winno zostać uwierzytelnione przez stronę podpisem jako samodzielny dokument, który może zostać następnie odłączony i przesłany stronie przeciwnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że podpisanie pisma procesowego, a w szczególności skargi, potwierdza wolę skierowania do sądu administracyjnego środka prawnego o określonej treści. Ma to na celu zapobieżenie wątpliwościom, czy w istocie strona załączyła do pisma ogólnego w platformie ePUAP zamierzoną treść skargi. Pewności tej brakuje, gdy podpisane zostało tylko pismo ogólne, które w swojej treści nie zawiera żadnych elementów skargi, ograniczając się do poinformowania o przesłaniu skargi jako załącznika do niego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wadliwie ocenił poprawność formalną wniesionej przez skarżącą skargi. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu drogą elektroniczną, za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. Z akt sądowych wynika, że korespondencja ta zawierała trzy elementy: 1. pismo ogólne, czyli formularz dostępny na platformie ePUAP, który nie zawiera podpisu kwalifikowanego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego, 2. załącznik stanowiący pismo przewodnie, który został prawidłowo podpisany podpisem zaufanym oraz 3. załącznik stanowiący skargę i wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który nie zawierał podpisu kwalifikowanego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego. Załącznik, który stanowił skargę i wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i nie zawierał podpisu przewidzianego przepisami p.p.s.a. nie był jednak jedynym dokumentem zawierający elementy skargi. Zauważyć bowiem należy, że drugi z załączników, który jest właściwie podpisany, zawierał następującą treść: "A.M.[...], SAMORZĄDOWE KOLEGIUM ODWOŁAWCZE W POZNANIU, [...], Skarga do WSA na decyzję SKO w Poznaniu z dnia 18.03.2026 r., nr SKO.PS.4040.89.2026+wniosek o przywrócenie terminu. Wnoszę skargę do WSA wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.". Pismo to zatem powinno zostać zakwalifikowane jako skarga, gdyż zawiera treści konieczne dla skargi. Z art. 57 § 1 p.p.s.a. wynika, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać: 1) wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności; 2) oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy; 3) określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Natomiast jako pismo w postępowaniu sądowym skarga powinna zawierać, zgodnie z art. 46 § 1 p.p.s.a.: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 2) oznaczenie rodzaju pisma; 3) osnowę wniosku lub oświadczenia; 4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 5) wymienienie załączników. W myśl natomiast art. 46 § 2 pkt 1 p.p.s.a., pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie: a) oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku – adresu do doręczeń, lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz b) numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku, a także d) oznaczenie przedmiotu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie wziął pod uwagę, że opatrzony podpisem przedmiotowy załącznik zawierał elementy wymagane dla skargi i wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Sąd I instancji powinien w takiej sytuacji wezwać skarżącą o braki formalne skargi i wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi inne niż "podpisanie skargi zawierającej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi", o ile takie braki wystąpiły. Skarga w tym przypadku zawierała prawidłowy podpis zaufany, a więc wezwanie w tym zakresie było bezprzedmiotowe. To nie zmienia okoliczności, że załącznik zawierający uzasadnienie skargi i wniosku o przywrócenie terminu nie był podsiany i w tym zakresie należało wezwać stronę o jego podpisanie, jednakże rygorem nieuzupełniania tego braku nie mogło być odrzucenie skargi, a jedynie pozostawienie pisma bez rozpoznania. W konsekwencji, zażalenie na powołane na wstępie postanowienie Sądu I instancji uznać należało za zasadne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien jest raz jeszcze dokonać analizy akt sprawy, biorąc pod uwagę wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji postanowienia.