I OZ 287/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń K.D., Z.D. i M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1783/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K.D., Z.D. i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2023 r. nr SKO.4172/16/2022 w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanawia: oddalić zażalenia.

Zarządzeniami Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 21 listopada 2023 r. w sprawie o sygn. II SA/Rz 1783/23 wezwano skarżących K.D., Z.D. i M.D. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] lipca 2023 r. nr SKO.4172/16/2022. Skarżących pouczono, że powyższej czynności należy dokonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwania skarżący zwrócili się z wnioskami o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniami z 24 stycznia 2024 r. o sygn. akt odpowiednio: II SPP/Rz 365/23, II SPP/Rz 366/23 i II SPP/Rz 367/23 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek wniesionych sprzeciwów, ww. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy zostały utrzymane w mocy odpowiednio postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 19 lutego 2024 r. Odpisy postanowień przesłano skarżącym z pouczeniem, że są ono ostateczne i nie podlegają zaskarżeniu. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 20 lutego 2024 r. wezwano każdego ze skarżących do wykonania prawomocnych zarządzeń z 21 listopada 2023 r., tj. do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie po 200 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania zostały doręczone skarżącym w dniu 23 lutego 2024 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie uzupełnili wymaganych braków fiskalnych skargi, natomiast przesłali kolejne wnioski o przyznanie im prawa pomocy, tożsame w zakresie żądania oraz w swej treści z dotychczasowymi. Zaskarżonym postanowieniem z 13 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę. Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, zaskarżając je w całości i wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o reasumpcję zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Każdy ze skarżących zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z uwagi na brak uiszczenia opłaty, pomimo iż podlegała ona rozpoznaniu, gdyż skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych; 2. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania; 3. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Zgodnie natomiast z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. od skargi) pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Po myśli art. 214 § 1 p.p.s.a. do uiszczenia wpisu zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniami z 21 listopada 2023 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wywiedzionej przez nich skargi poprzez uiszczenie opłaty w kwocie po 200 złotych przez każdego z nich. W otwartym, siedmiodniowym terminie na uzupełnienie braków formalnych każdy ze skarżących wniósł o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniami z 24 stycznia 2024 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a następnie na skutek wniesionych przez skarżących sprzeciwów Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniami z 19 lutego 2024 r. utrzymał w mocy ww. postanowienia referendarza sądowego z 24 stycznia 2024 r. Skarżący nie korzystali zatem ze zwolnienia od kosztów sądowych, wobec czego zachodziły podstawy do wezwania ich do wykonania prawomocnych zarządzeń wzywających do uiszczenia opłaty sądowej od skargi w siedmiodniowym terminie pod rygorem jej odrzucenia. W ustawowym terminie, który upływał 1 marca 2024 r., skarżący nie opłacili wpisu sądowego. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że skargę należało odrzucić na podstawie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Bez wpływu na powyższe pozostaje ponowne wystąpienie przez skarżących z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że każdy ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie nie wpływa na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2011 r., II OSK 1380/11 r.; z 8 kwietnia 2014 r., II OSK 810/14; z 1 marca 2017 r., I OZ 479/17). Odmienne postępowanie Sądu doprowadziłoby do sytuacji, w której uniemożliwione byłoby prowadzenie postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować mogłoby nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2023 r., III FZ 542/23). Wystąpienie przez skarżących z prośbą o przedłużenie ustawowego terminu również pozostało bez wpływu na jego bieg i nie przerwało biegu terminu do uregulowania wymaganej opłaty sądowej. Zgodnie z art. 84 p.p.s.a., przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu, a także skrócić termin sądowy na wniosek strony. Podkreślić należy, że ww. przepis wskazuje na dopuszczalność przedłużenia terminu, ale jedynie w przypadku terminów sądowych. Natomiast termin do uiszczenia wpisu od skargi jest terminem ustawowym wynikającym z art. 220 § 1 p.p.s.a. Jako taki, termin ten nie może być przedłużany. Należy podkreślić, że w obowiązującym systemie prawnym dostęp do sądu jest warunkowany m.in. obowiązkiem zachowania warunków formalnych, koniecznych dla nadania sprawie dalszego biegu. Strona – decydując się na wszczęcie postępowania sądowego – musi liczyć się z koniecznością podjęcia pewnej aktywności procesowej, respektując zasady i tryb wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, zaś w przypadku niedopełnienia tych obowiązków musi liczyć się z zamknięciem dostępu do sądu. Uiszczenie wpisu sądowego od skargi jest jednym z elementów obligatoryjnych pisma inicjującego postępowanie w danej instancji. Sąd, jako organ władzy publicznej, nie narusza godności jednostki, stosując obowiązujące przepisy w zakresie warunków formalnych pism procesowych i konsekwencji wynikających dla strony w przypadku ich niedochowania w terminie. Tego rodzaju warunki realizacji prawa do sądu służą dobru wymiaru sprawiedliwości. Co więcej, przy terminowym dochowaniu wymogów formalnych pism procesowych prawo jednostki do sądu może być w pełni realizowane. Tak więc wymagania dotyczące warunków formalnych dopuszczalności wniesienia skargi do sądu nie stanowią niedopuszczalnego ograniczenia prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Mając na uwadze powyższe, sformułowane w zażaleniach zarzuty naruszenia art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka należało uznać za pozbawione usprawiedliwionych podstaw. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.