I OZ 279/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 29 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Ł. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SPP/Lu 7/21 o odrzuceniu sprzeciwu Ł. Ł. od zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2021 r. sygn. akt III SPP/Lu 7/21 o odmowie przedłużenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF" oraz o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi Ł. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Pismem z 14 stycznia 2021 r. Ł. Ł. (dalej: skarżący) wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 grudnia 2020 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia. W zażaleniu zawarty został wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z zażaleniem. W związku z powyższym wezwaniem z 28 stycznia 2021 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zobowiązał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie wniosku na urzędowym formularzu "PPF" (dołączonym do wezwania), w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe wezwanie wraz z drukiem "PPF" zostało doręczone skarżącemu 18 lutego 2021 r. (k. 150 akt SPP). W odpowiedzi na to wezwanie skarżący, pismem z 25 lutego 2021 r. (data nadania), złożył wniosek o wydłużenie o 14 dni terminu do wykonania wezwania z 28 stycznia 2021 r. z uwagi na trwające od ponad tygodnia objawy grypy. Zarządzeniem z 9 marca 2021 r., III SPP 7/21, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF" (pkt I) oraz pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z 14 stycznia 2021 r. bez rozpoznania (pkt II). W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy jest terminem ustawowym i nie może być skracany, ani przywracany. Natomiast wniosek z 14 stycznia 2021 r. o przyznanie prawa pomocy został pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na niezłożenie wniosku na wymaganym druku, tj. urzędowym formularz "PPF", pomimo stosownego wezwania oraz przesłania skarżącemu stosownego druku i pouczenia o terminie dokonania czynności oraz skutkach procesowych z tym związanych. Pismem z 5 marca 2021 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego zarządzenia. Postanowieniem z 28 kwietnia 2021 r., III SPP 7/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił sprzeciw w części dotyczącej pkt I zarządzenia referendarza sądowego z 9 marca 2021 r. o odmowie przedłużenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF" (pkt I) i utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 9 marca 2021 r. w pkt II w zakresie pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (pkt II). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że art. 257 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) wyraźnie stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu pozostawia się bez rozpoznania. Wniosek taki nie może być więc rozpatrywany, jak domaga się tego skarżący. Sąd I instancji podkreślił, że referendarz prawidłowo wezwał skarżącego, na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. zw. 257 p.p.s.a., do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania i nie uwzględnił wniosku skarżącego o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem nie istnieje żadna podstawa procesowa ani do przedłużenia, ani też do skrócenia tego rodzaju terminu. Z tego względu pozostawienie wniosku bez rozpoznania po upływie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania do złożenia wniosku na urzędowym formularzu było prawidłowe. Sąd I instancji wskazał także, że od zarządzenia zawartego w pkt I nie przysługuje żaden środek odwoławczy, albowiem zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., sprzeciw przysługuje od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8. Zarządzenie referendarza o odmowie przedłużenia terminu do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem do zarządzeń, od których przepis art. 259 § 1 p.p.s.a. przewiduje sprzeciw. Z tego względu sprzeciw wniesiony przez skarżącego w części dotyczącej pkt 1 zarządzenia referendarza podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Środek zaskarżenia jakim jest sprzeciw przysługuje zatem od zarządzeń o pozostawieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (art. 258 § 2 pkt 6), postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy (art. 258 § 2 pkt 7) i postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). W tych okolicznościach zasadnie Sąd I instancji przyjął, że wobec zawartego w pkt 1 zarządzenia referendarza rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przedłużenia terminu ustawowego do usunięcia braków formalnych wniosku przez złożenie go na formularzu, nie przysługuje odrębnie środek zaskarżenia, jakim jest sprzeciw. Jednocześnie należy jednak zauważyć, że usunięcie w terminie ustawowym braków wniosku jest przesłanką dopuszczalności rozpoznania wniosku o prawo pomocy, zaniechanie w tym zakresie uzasadnia pozostawienie go bez rozpoznania, co podlega kontroli sądu przez możliwość złożenia sprzeciwu. Z tego powodu Sąd I instancji, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania musiał się odnieść zarówno do zasadności samego pozostawienia wniosku bez rozpoznania, zasadności wezwania do usunięcia braków wniosku oraz prawidłowości oceny, że nie zostały one usunięte w terminie, jak i do charakteru samego terminu i skutków wniosku strony o przedłużenie tego terminu. W istocie zatem, mimo formalnego odrzucenia sprzeciwu w zakresie dotyczącym odmowy przedłużenia terminu, Sąd I instancji odniósł się do kwestii braku podstaw do przedłużenia terminu ustawowego ze względu na jego charakter i brak podstaw prawnych. Stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie jest prawidłowe. Termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem ustawowym i nie może być skracany, ani przedłużany (por. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2011 r., I OZ 217/11). Przedłużenie terminu dopuszczalne jest bowiem jedynie w przypadku terminów sądowych (art. 84 p.p.s.a.), natomiast termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku procesowego, jakim jest wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest terminem ustawowym wynikającym z art. 49 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z 21 kwietnia 2008 r., I OPS 1/08). Jako taki, termin ten nie może być przedłużany. Wbrew argumentacji podniesionej w zażaleniu regulacje dotyczące wstrzymania rozpoczęcia, jak i zawieszenia biegu terminów procesowych, przewidziane w przepisie art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374), w brzmieniu nadanym ustawą z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U poz. 568), nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), z dniem 16 maja 2020 r. art. 15zzs ust. 1 pkt 1 został uchylony. Jednocześnie ustawodawca w art. 68 ust. 6 i ust. 7 ustawy zmieniającej wprowadził siedmiodniowy termin, po którym terminy wstrzymane rozpoczynają swój bieg, zaś zawieszone – biegną dalej. Mając na uwadze, że ustawa weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r. (por. art. 76 ustawy zmieniającej), ustanie przyczyny powodującej wstrzymanie rozpoczęcia, jak i zawieszenie biegu terminów procesowych przypadło na dzień 23 maja 2020 r. Oznaczało to, że od dnia 24 maja 2020 r. rozpoczynały bieg te terminy, które wcześniej nie mogły rozpocząć swojego biegu z uwagi na ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego/stanu epidemii oraz biegły dalej te, które z tego powodu uległy zawieszeniu. W przypadku skarżącego omawiane modyfikacje biegu terminów nie znalazły zastosowania z uwagi na datę doręczenia mu wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie wniosku na urzędowym formularzu "PPF" przypadającą na dzień 28 stycznia 2021 r. Co do zasady, usuwaniu skutków niedochowania terminu służy instytucja wniosku o jego przywrócenie. W odniesieniu do terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznania prawa pomocy wniosek o przywrócenie terminu jest jednak niedopuszczalny z mocy art. 86 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Taka sytuacja ma miejsce w odniesieniu do prawa pomocy. Na gruncie p.p.s.a. pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, z powodu nieuzupełnienia jego braku formalnego, nie powoduje ujemnych skutków dla skarżącego, w zakresie całego postępowania, ponieważ wniosek taki może on ponowić na każdym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Inaczej mówiąc, wobec spowodowanych chorobą trudności w wypełnieniu formularza wniosku o prawo pomocy i przesłania go na adres sądu w podanym terminie, skarżący mógł formularz wniosku nadać w każdym czasie, co skutkowałoby złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pozostawienie wniosku bez rozpoznania nie jest bowiem tożsame z odmową przyznania prawa pomocy i nie wywołuje takich skutków, jak odmowa. Nie budzi również wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w sprawie zaistniały podstawy do pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Stosownie do art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W myśl tego przepisu pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania ma m.in. miejsce, gdy strona złożyła wniosek w innej formie, niż na urzędowym formularzu, którego wzór stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Wymóg złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF przewiduje art. 252 § 2 p.p.s.a. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny (por. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2006 r., I FZ 100/06). Zgodnie zaś z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W niniejszej sprawie skarżącemu trafnie doręczono wezwanie do złożenia wniosku w prawidłowej formie, zaznaczając konkretnie istotę uchybienia, wraz z drukami formularzy. Do wezwania tego jednak skarżący nie zastosował, wobec czego merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było możliwe. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.