I OZ 277/26

Dnia 16 lipca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SA/Po 324/26 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2025 r. nr SKO.PS.4040.2675.2020 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 22 kwietnia 2026 r. (sygn. akt III SA/Po 324/26) odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej przez A.A. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 16 grudnia 2025 r. nr SKO.PS.4040.2675.2020 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń. Opisaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z 16 listopada 2020 r., w której organ uznał, że wypłacone we wskazanym okresie kwoty są nienależnie pobranymi świadczeniami w łącznej wysokości 2 000 zł i orzekł o zobowiązaniu do zwrotu tej kwoty świadczenia wychowawczego, o odstąpieniu od naliczenia ustawowych odsetek za opóźnienie oraz poinformował, że nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, zgodnie z art. 25 ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, podlegać będą potrąceniu z bieżąco wypłacanego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wykonanie obowiązku o charakterze pieniężnym, z punktu widzenia następstw prawnych, co do zasady nie wywołuje niebezpieczeństw określonych w treści przesłanek dla orzeczenia wstrzymania zaskarżonego aktu. Zobowiązany posiada bowiem roszczenie o zwrot bezpodstawnie uiszczonych należności wraz z odsetkami. Sąd wyjaśnił, że jak wynika z treści wniosku, uzupełnionego o dokumenty dotyczące sytuacji finansowej, skarżący po wyprowadzce swojej pełnoletniej córki, od 1 listopada 2025 r. pozostaje w jednoosobowym gospodarstwie domowym. Na jego dochody w wysokości 1 729 zł miesięcznie składa się udokumentowany zasiłek stały w wysokości 1 229 zł oraz pobierane zasiłki celowe w wysokości 500 zł, w tym zasiłek celowy na żywność w wysokości 300 zł – zgodnie z treścią złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy z 28 stycznia 2026 r. Sąd I instancji zaznaczył, że prowadzenie egzekucji obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznej decyzji, nawet przy istnieniu trudnej sytuacji majątkowej strony, nie może być utożsamiane z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Jedyne źródło dochodu skarżącego (zasiłek stały i zasiłki celowe), jako świadczenia z pomocy społecznej nie podlegają egzekucji administracyjnej z mocy art. 10 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu I instancji z 16 grudnia 2025 r., o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a także o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz dokonanie oceny przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (cyt.) "w sposób obstrukcyjny z pominięciem indywidualnej sytuacji". W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że postanowienie Sądu I instancji narusza art. 61 § 3 p.p.s.a. przez przyjęcie, że wykonanie obowiązku o charakterze pieniężnym nie powoduje co do zasady znacznej szkody ani trudnych do odwrócenia skutków. Jednakże, ocena przesłanek wstrzymania musi mieć charakter zindywidualizowany. Skarżący wskazał, że jest osobą samotną, z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym i utrzymuje się wyłącznie z pomocy społecznej (1 729 zł). Stałe wydatki obejmują miesięcznie: ok. 800 zł – koszty utrzymania domu, ok. 200 zł – koszty leczenia i leki, ok 75 zł – telefon, ok. 200 zł utrzymanie samochodu, reszta – ok. 500 zł – zakup żywności. Zadłużenie to 8 500 zł (kredyt). Z tego względu, w opinii skarżącego, po pokryciu podstawowych kosztów utrzymania, nie dysponuje on środkami na wykonanie zaskarżonych decyzji. Wykonanie decyzji oznaczać będzie (cyt.) "zejście poniżej minimum egzystencji oraz konieczność rezygnacji z zakupu leków". Wykonanie decyzji doprowadzi do utraty możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz pogorszenia stanu zdrowia. Skutki te, zdaniem skarżącego, będą trudne do odwrócenia nawet w przypadku późniejszego uwzględnienia skargi. Dlatego też wykładnia dokonana przez Sąd I instancji narusza art. 30 Konstytucji RP z którego wynika ochrona godności człowieka, przez (cyt.) "doprowadzenie jednostki do poziomu egzystencji". Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z 12 maja 2026 r. sygn. akt III SPP/Po 67/26 umorzył postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że jest to kolejny wniosek w sprawie a prawomocnym postanowieniem z 3 marca 2026 r. umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalono wniosek o ustanowienie pełnomocnika uznając, iż na tym etapie postępowania nie jest to konieczne. Wojewódzki sąd administracyjny badając sprawę jest bowiem z urzędu zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie mogło zostać uwzględnione. Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest odstępstwem od generalnej zasady jego wykonalności i ma służyć stronie postępowania jedynie jako ochrona przed ściśle określonymi skutkami, jakie mogą powstać w wyniku jego wykonania. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Przy czym, pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jego wyegzekwować, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to zaś takie skutki prawne i faktyczne, które raz zaistniałe spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Ponadto, należy podkreślić, że skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku w taki sposób, aby przekonać sąd do zasadności zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest zatem wystarczające samo stwierdzenie strony, iż taka sytuacja zachodzi, albo wyłącznie wymienienie ustawowych przesłanek, przemawiających za wstrzymaniem wykonania danego aktu. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest w danym przypadku zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Strona skarżąca powinna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by sąd mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do naprawienia. Sąd ocenia jedynie, czy podane przez stronę okoliczności w istocie wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. ochrona tymczasowa nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonego aktu, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jego wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji podał, że pobiera zasiłek stały, który stanowi jego jedyne źródło utrzymania i nie posiada innych dochodów oraz oszczędności. Egzekucja należności wynikających z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego pozbawi go środków niezbędnych do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a ewentualne wyegzekwowanie należności przed rozpoznaniem skargi przez Sąd doprowadziłoby do nieodwracalnych skutków materialnych. W zażaleniu skarżący powtórzył, że utrzymuje się wyłącznie z pomocy społecznej i wskazał, że po pokryciu podstawowych kosztów utrzymania, nie dysponuje środkami na wykonanie zaskarżonych decyzji. Opisywane przez skarżącego trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. obejmują jego zdaniem wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz w rezultacie braku środków finansowych – utratę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i pogorszenie stanu zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał jednak w sposób dostateczny, że przesłanki dla zastosowania ochrony tymczasowej zostały spełnione. W szczególności, powoływanie się przez skarżącego na możliwość egzekucji kwoty z pobieranego przez niego zasiłku stałego oraz celowego nie może odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie z art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268 z późn. zm.), nie podlegają egzekucji między innymi świadczenia z pomocy społecznej. Tymczasem, zarówno zasiłek stały jak i zasiłek celowy to – zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639), pieniężne świadczenia z pomocy społecznej. Zatem, trudne do odwrócenia skutki na które wskazał we wniosku skarżący, wynikające z możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego kwoty wskazanej w zaskarżonej decyzji, w stosunku do pobieranych świadczeń z pomocy społecznej, nie będą mogły zaistnieć ponieważ wskazane świadczenia nie podlegają egzekucji. We wniosku skarżący nie określił zaś innych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Nie sposób więc zarzucić Sądowi I instancji, że rozpoznał wniosek skarżącego z pominięciem jego indywidualnej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że w toku postępowania o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie są rozważane argumenty dotyczące prawidłowości postępowania administracyjnego, będą one bowiem przedmiotem rozważań sądu administracyjnego w toku głównego postępowania wszczętego skargą na decyzję organu. Z podanych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.