I OZ 276/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 marca 2025 r. sygn. akt II SPP/Kr 118/24 o odrzuceniu sprzeciwu S.P. od postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2024 r. znak: SKO.Rol./4172/6/2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt II SPP/Kr 118/24, odrzucił sprzeciw S.P. od postanowienia Starszego Referendarza sądowego Sądu I instancji z dnia 22 listopada 2024 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi S.P., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak: SKO.Rol./4172/6/2021, w przedmiocie ustalenia opłaty za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący wnosząc sprzeciw od orzeczenia z dnia 22 listopada 2024 r. przedłożył go w dwóch egzemplarzach. Zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2025 r. wezwano wyżej wymienionego do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu poprzez przedłożenie trzech odpisów w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Na skutek nieuzupełnienia powyższego braku formalnego Sąd I instancji odrzucił sprzeciw na podstawie 259 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Zażalenie na powyższe orzeczenie wniósł skarżący wnosząc o jego uchylenie. Ponadto w zażaleniu sformułowano wniosek o zwolnienie z opłaty od zażalenia oraz ustanowienie adwokata z urzędu do reprezentowania w sprawie dotyczącej zażalenia przed sądem odwoławczym. Argumentując powyższe stanowisko, skarżący wskazał na liczne obciążenia zdrowotne uniemożliwiające mu skuteczne występowanie w toczącym się postępowaniu sądowym. Ponad powyższe stwierdzono, że odpisy skargi zostały złożone w odpowiedniej ilości wraz z pismem datowanym na 17 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Przez stronę w rozumieniu art. 243 § 1 P.p.s.a. należy rozumieć skarżącego oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.), a także uczestników postępowania (art. 33 w zw. z art. 12 P.p.s.a.). Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie przyznania prawa pomocy stroną jest tylko podmiot składający wniosek o jej przyznanie, gdyż tylko interesów prawnych tego podmiotu dotyczy postępowanie. Zbędne jest zatem informowanie pozostałych stron toczącego się postępowania skargowego o wszczęciu, rozstrzygnięciu oraz środkach odwoławczych przysługujących stronie postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Nie zachodzi zatem potrzeba złożenia przez wnioskodawcę odpisów wniosku w celu doręczenia go innym stronom postępowania głównego (por. post. NSA z dnia 8 lutego 2007 roku sygn. akt II OZ 68/07, post. NSA z dnia 5 kwietnia 2007 roku sygn. akt II OZ 288/07, post. NSA z dnia 9 listopada 2007 roku sygn. akt I OZ 751/07, post. NSA z dnia 7 marca 2008 roku sygn. akt I OZ 140/08). W podobnym tonie wypowiada się doktryna wskazując, że forma wniosku o przyznanie prawa pomocy, jego treść i charakter postępowania o przyznanie prawa pomocy nie obligują wnioskodawcy do składania odpisów wniosku dla pozostałych stron postępowania, wywodząc, że do prawidłowego nadania biegu sprawie wystarczy jeden egzemplarz wniosku w aktach sprawy (B. Dauter, Wniosek o przyznanie prawa pomocy [w:] Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2018). Mając na względzie powyższe rozważania należy stwierdzić, że Sąd I instancji błędnie wezwał skarżącego do doręczenia trzech odpisów sprzeciwu od postanowienia z dnia 22 listopada 2024 r., albowiem sprzeciw składany był w toku postępowania wpadkowego, w którym stroną jest tylko wnioskodawca, co powodowało zbędność doręczania innym stronom postępowania administracyjnego jego odpisów. Co więcej, powyższa okoliczność została dostrzeżona przez Sąd I instancji, który zarządzeniem z dnia 19 marca 2025 r. uchylił pkt 2 zarządzenia z dnia 4 marca 2025 r. w zakresie dotyczącym doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu uczestnikom i pełnomocnikowi organu. W konsekwencji za bezzasadne należy uznać postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 marca 2025 r. o odrzuceniu sprzeciwu na postanowienie Referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2024 r., ponieważ w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, że istnieją braki formalne zażalenia. Tytułem uzupełnienia, odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów postępowania wywołanego złożonym zażaleniem, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 243 § 1 in fine P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wolny od opłat sądowych. Ponadto ustawodawca określił, że nie pobiera się opłat sądowych od sprzeciwu i zażaleń wnoszonych w sprawie prawa pomocy. W konsekwencji przyjmuje się, że przepis art. 261 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. należy tak interpretować, że nie pobiera się opłat sądowych od wszystkich zażaleń strony ubiegającej się o prawo pomocy, wnoszonych na postanowienia referendarza sądowego lub sądu, które są wydawane w toku postępowania wywołanego wnioskiem o prawo pomocy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia o zasadności tego wniosku (m.in. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I FZ 278/14, LEX nr 1517807). W tej sytuacji skarżącego nie obciążał obowiązek uiszczenia wpisu od zażalenia wniesionego na postanowienie z dnia 4 marca 2025 r. W nawiązaniu do złożonego w zażaleniu wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że sprawa dotycząca przyznania skarżącemu prawa pomocy – także w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu – pozostaje w toku, w związku z powyższym wniosek skarżącego w tym przedmiocie pozostaje bezprzedmiotowy do czasu jej rozstrzygnięcia. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.