I OZ 256/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 801/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2005 r., nr [...] stwierdzającym niedopuszczalność wniesienia zażalenia na pismo dotyczące sprecyzowania przez stronę treści żądania postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 26 marca 2013 r.,. sygn. akt II SA/Wr 801/12, odmówił D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2012 r., [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2005 r., [...] stwierdzającym niedopuszczalność wniesienia zażalenia na pismo dotyczące sprecyzowania przez stronę treści żądania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I OZ 398/13, oddalił zażalenie D. W. na to postanowienie. Pismem z dnia 4 lipca 2013 r. D. W. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłat sądowych. Wobec tego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przesyłając urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy pouczył D. W., że ponownie ubiegając się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać, że zmieniła się jej sytuacja finansowa i majątkowa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie aktualnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwał także do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących aktualnej wysokości uzyskiwanego dochodu oraz miesięcznych niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. W dniu 27 listopada 2013 r. D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podając że ich łączny miesięczny dochód brutto wynosi 2.738 zł oraz że są współwłaścicielami działki nr 96/1 i 96/2 w N. o wielkości 2488m². Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 801/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy. W przewidzianym prawem terminie D. W. i M. W. złożyli skutecznie sprzeciw, a zatem w sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.),który stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 801/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy uznając, że w uzasadnieniu złożonego wniosku nie wskazali udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Ponadto Sąd dodał, że do uwzględnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy mogłoby dojść jedynie w razie zmiany okoliczności, związanych z pogorszeniem sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Tymczasem analiza formularza PPF wskazuje, że taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Na to postanowienie zażalenie złożyli D. W. i M. W., z którego wynika, że nie zgadzają się oni z zapadłym rozstrzygnięciem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie w kolejnym już wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" nie zostało wykazane, aby zostały spełnione przesłanki do jego przyznania. Okoliczności takich nie wykazano również w niniejszym zażaleniu. Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.