I OZ 234/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 850/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odszkodowania za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 10 stycznia 2014 r., II SA/Ke 850/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z [...] sierpnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odszkodowania za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Występujący z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem, co oznacza, że jest zobowiązany wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że poniesienie kosztów sądowych wiązać się będzie z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. W złożonym formularzu wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oraz dwiema córkami – roczną i trzyletnią. Przebywa na zwolnieniu lekarskim i otrzymuje z tego tytułu świadczenie w wysokości 900-1000 zł miesięcznie, ponadto otrzymuje na starszą córkę alimenty w wysokości 300 zł miesięcznie. Matka jej ma 83 lata, jest osobą niepełnosprawną, pobiera rentę w wysokości 920 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości 150m² i nieruchomości rolnej o powierzchni 3,57ha. Nadto stwierdziła, że ponosi wysokie koszty utrzymania domu oraz musi wynajmować osoby postronne do prac przydomowych. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla sprawy ma fakt otrzymania przez skarżącą odszkodowania za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości w kwocie 306 370 zł. Otrzymana kwota nie została ujawniona w rubryce 7 złożonego formularza PPF. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że nie można uznać, że skarżąca jest osobą żyjącą w ubóstwie, pozbawioną środków do życia. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że otrzymana przez nią kwota została w całości przeznaczona na zaspokojenie przyszłości jej córek Sąd stwierdził, że nie przedstawiła ona żadnych dowodów na to, że kwoty tej już nie posiada. Ponadto, możliwość zainwestowania kwoty 306 370 zł w majątek córek tym bardziej świadczy o tym, że M. G. nie jest osobą żyjącą w ubóstwie, która nie posiada środków materialnych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych własnych i swojej rodziny i w związku z tym wymaga pomocy państwa, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych. W zażaleniu, skarżąca podkreśliła, że kwota, jaką otrzymała z tytułu odszkodowania nie powinna być brana pod uwagę, ponieważ jest przedmiotem postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Ponadto wskazała, że jej matka obecnie przebywa w szpitalu, a w najbliższym czasie przestanie zamieszkiwać we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca zostanie sama z dwójką małych dzieci, pozbawiona finansowego i psychicznego wsparcia ze strony matki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest nie zasadność wydania decyzji przez Wojewodę Świętokrzyskiego i zasadność przyznania odszkodowania, ale jego wysokość. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca otrzymała już kwotę odszkodowania i ma możliwość dysponowania nią (por. k. 23 i 24 akt postępowania). W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oceniając sytuację majątkową skarżącej obowiązany był wziąć pod uwagę, że otrzymała ona kwotę 306 370 zł tytułem odszkodowania. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są ponieść koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, zaś zwolnienie z tego obowiązku jest wyjątkiem, który nie może być interpretowany rozszerzająco. W konsekwencji skarżąca inicjując postępowanie sądowe powinna liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów tego postępowania. Posiadane przez nią zasoby finansowe dowodzą, że może ona ponieść obciążające ją koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a zatem należało uznać, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji nie narusza prawa. Jednocześnie, trzeba zaznaczyć, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługiwać będzie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.