I OZ 200/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K., J.K., A.S., R.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2604/21 oddalające wniosek M.K., J.K., A.S., R.J. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Joanny Skiby od udziału w sprawie ze sprzeciwu M.K., J.K., A.S., R.J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2021 r., nr DAP-WOSRFR-7280-71/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. oddalił wniosek skarżących: M.K., J.K., A.S., R.J. – reprezentowanych przez radcę prawnego I.P. o wyłączenie sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Joanny Skiby od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w złożonym wniosku pełnomocnik skarżących wskazał, że sędzia WSA Joanna Skiba orzekała w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 1846/20, I SA/Wa 1666/20 i I SA/Wa 2823/20, które rozstrzygnięte zostały w sposób uzasadniający złożenie przez niego skargi do Rzecznika Dyscyplinarnego. Zostały bowiem rozpatrzone nie w oparciu o prawo stanowione, z rażącym naruszenie szeregu przepisów prawa, a zatem ze szkodą dla jego mocodawców. Pełnomocnik stron, podkreślił we wniosku, że wymienione wyżej sprawy dotyczyły, podobnie jak przedmiotowa sprawa, kwestii postanowienia wydanego w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zaś składy, którego jednym z członków była sędzia WSA Joanna Skiba, orzekły, że ww. postanowienie może być uchylone bez podstawy prawnej. Pełnomocnik wskazał, że z uwagi na złożenie przeze niego skargi na sędzię WSA Joannę Skibę, ma ona oczywisty interes w tym, by stanowisko nieoparte na prawie nadal utrzymywać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że ww. wniosek podlega oddaleniu. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżący, nie przedstawili okoliczności wskazujących na uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędzi. Zdaniem Sądu, wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Należy przy tym zauważyć, że okolicznością wywołującą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie nie może być jego merytoryczna praca, w tym wydawanie orzeczeń sądowych w toku prowadzonych postępowań. Nie jest zatem dopuszczalne wyłączenie sędziego z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem w tej bądź innej sprawie. Orzeczenia takie mogą być kwestionowane w toku postępowania w drodze przysługujących stronie środków zaskarżenia, zaś fakt, że wnioskodawca nie jest zadowolony z dotychczasowych rozstrzygnięć zapadłych z udziałem sędziego, nie stanowi okoliczności, która budzi uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności i tym samym nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego. Wobec powyższego wniosek pełnomocnika strony skarżącej, zdaniem Sądu, był bezzasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie. Żadne orzeczenie dyscyplinarne w stosunku do sędzi WSA Joanny Skiby nie zapadło. Fakt, że skarżący podważają prawidłowość rozstrzygnięć podjętych przez wskazanego sędziego w innych sprawach dotyczących rekompensat za "mienie zabużańskie", stanowi ich subiektywne przekonanie i nie jest okolicznością uzasadniającą wyłączenie tego sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy. Wymienione wyżej postanowienie skarżący zaskarżyli w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 22 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziów na skutek pominięcia okoliczności, które wskazano jako okoliczności wskazujące brak bezstronności sędzi Joanny Skiby, - art. 22 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wniosku o wyłączenie pozostałych sędziów, na skutek niezbadania okoliczności, które wskazano jako uzasadniające podejrzenie o brak bezstronności, - art. 22 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że rażąco sprzeczne z prawem orzeczenie nie jest podstawą do wyłączenia sędziego, - art. 22 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez rozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziów w niniejszej sprawie przez sędzię Agnieszkę Jedrzejewską-Jaroszewicz, której wyłączenia domagano się w sprawie o sygnaturze I SA/Wa 2293/21 i wniosek ten nie został prawomocnie rozpoznany, oraz co do której zachodzą te same okoliczności do wyłączenia, jak w przedmiotowej sprawie (dotyczące sprawy I SA/Wa 2823/20), a więc rozpoznawanie przez tę sędzię — w istocie — własnej sprawy, - art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej jako: Konstytucja) poprzez lekceważenie procedur przez sąd poprzez nie odniesienie się przez sąd do zarzutów skarżącego i rozpatrywanie wniosków o wyłączenie sędziów przez innych sędziów, co do których złożono wnioski o ich wyłączenie, i co do których wskazano te same okoliczności do ich wyłączenia. W związku z powyższymi, zarzutami skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i wyłączenie sędzi, których dotyczył wniosek, oraz zbadanie podstaw wyłączenia w stosunku do pozostałych sędziów, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Podkreślić należy, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem skarżących, sposobu orzekania przez sędziego w konkretnym postępowaniu mogą być podnoszone w ramach przysługujących tam środków zaskarżenia. Nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego w innej sprawie. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Ponad powyższe, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrwalony jest pogląd, że okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26 marca 1997 r. III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8 marca 1972 r. I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13 lutego 2014 r. II OZ 149/14, Lex 1450957; 16 stycznia 2013 r. II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1 grudnia 2016 r. II FSK 2912/14, Lex 2170165). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o wyłączenie wskazanego sędziego. Sędzia, której dotyczył wniosek o wyłączenie, złożyła wymagane w art. 22 § 2 p.p.s.a. oświadczenie, z którego wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 p.p.s.a. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżących o wyłączenie sędziów oraz w rozpoznawanym zażaleniu nie wskazano okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość oświadczeń złożonego przez sędzię WSA w Warszawie. Skarżący nie wykazali ponadto, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności wyłączenia sędzi w niniejszej sprawie. W konsekwencji nie ma podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że wniosek skarżących o wyłączenie sędzi nie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutu zawartego w zażaleniu, że rozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziów w niniejszej sprawie, zostało rozpoznane przez sędzię Agnieszkę Jędrzejewską-Jaroszewicz, której wyłączenia domagano się w sprawie I SA/Wa 2293/21, należy zauważyć, że w omawianej sprawie zapadło postanowienie z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I OZ 74/22, w którym Sąd stwierdził, że zarzuty stawiane sędzi mają charakter czysto subiektywny i jako takie nie mogą przynieść spodziewanego rezultatu. Ponadto sędzia Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, złożyła oświadczenie, z którego wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać jej wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie przepisów art. 18 § 1-3, jak i na podstawie art. 19. W związku z powyższym, zarzut ten należy uznać za chybiony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wskazać należy, że nie mógł być on uwzględniony, bowiem o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. (art. 209 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie. W szczególności dotyczy to orzeczeń wydawanych w postępowaniu zażaleniowym, gdyż art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym, które dawałoby podstawę do odpowiedniego stosowania w przypadku oddalenia zażalenia art. 204 pkt 2 p.p.s.a., przepisu, który pozwala obciążyć organ kosztami postępowania kasacyjnego, gdy oddalono skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji uwzględniającego skargę. Przepisy, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (por. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, postanowienie NSA z 30 stycznia 2004 r., sygn. akt FZ 504/04, postanowienie NSA z 14 września 2004 r., sygn. akt FZ 266/04, postanowienie NSA z 15 lutego 2007 r., II FZ 12/07).