I OZ 1609/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 201/17 o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 201/17 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 201/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną A. B. od wyroku tego Sądu z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 201/17 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego W uzasadnieniu postanowienia podano, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 201/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 25 kwietnia 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z dnia 19 maja 2017 r. Pomorska Izba Adwokacka zawiadomiła Sąd o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu adwokat K. M. Następnie, pismem z dnia 14 czerwca 2017 r. Pomorska Izba Adwokacka poinformowała Sąd, że na skutek pisma wyznaczonej pełnomocnik z dnia 5 czerwca 2017 r. dokonano zmiany pełnomocnika z urzędu dla skarżącego, wyznaczając w jej miejsce adwokata J. P. Dalej, pismem z dnia 3 lipca 2017 r. Pomorska Izba Adwokacka poinformowała Sąd, że na skutek pisma kolejnego pełnomocnika z dnia 22 czerwca 2017 r. dokonano ponownie zmiany pełnomocnika z urzędu dla skarżącego, wyznaczając adwokata M. R. W dniu 4 sierpnia 2017 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna od wyroku Sądu z dnia 20 kwietnia 2017 r. sporządzona w imieniu skarżącego przez pełnomocnika z urzędu - adwokata M. R. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 sierpnia 2017 r. wezwano Pomorską Izbę Adwokacką w Gdańsku do nadesłania informacji zawierającej wskazanie dat doręczenia wyznaczonym pełnomocnikom zawiadomień o ich wyznaczeniu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Pomorska Izba Adwokacka pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. poinformowała Sąd, że zawiadomienie o wyznaczeniu adwokat K. M. zostało odebrane w dniu 5 czerwca 2017 r., adwokata J. P. w dniu 20 czerwca 2017 r., a adwokata M. R. w dniu 5 lipca 2017 r. (pismo wraz z kopiami potwierdzeń odbioru k. 87 - 89 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 178 p.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną. Sąd ten przytoczył treść art. 173 § 1 i § 2 p.p.s.a. Nadto podał, że stosownie do art. 177 § 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Sąd ten podał, że zgodnie z treścią art. 177 § 3 p.p.s.a., dodanego ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. po dniu 15 sierpnia 2015 r. - w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji uznał, że skarga kasacyjna z dnia 4 sierpnia 2017 r. została wniesiona z uchybieniem terminu do jej wniesienia. Podał, że w sytuacji, kiedy po wydaniu wyroku przez Sąd strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy, na skutek którego wyznaczony zostaje dla strony pełnomocnik z urzędu, przepis art. 177 § 3 p.p.s.a. łączy początek biegu terminu z chwilą zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu do reprezentowania strony. W ocenie tego Sądu, w przypadku wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, na wniosek pełnomocnika pierwotnie wyznaczonego (przy braku złożenia przez pierwszego pełnomocnika skargi kasacyjnej albo opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej), nie następuje automatyczne przesunięcie początku biegu terminu do złożenia środka odwoławczego bądź stosownej opinii dla nowo wyznaczonego pełnomocnika do daty jego wyznaczenia. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera bowiem jakiejkolwiek regulacji normującej wskazaną powyżej sytuację. W realiach rozpatrywanej sprawy nowo wyznaczony pełnomocnik winien w pierwszej kolejności prawidłowo ustalić, od kiedy biegnie termin do złożenia skargi kasacyjnej (mając na względzie datę zawiadomienia o wyznaczeniu pierwszego pełnomocnika) i albo złożyć skargę kasacyjną z zachowaniem terminu, albo – w przypadku niemożliwości dochowania terminu – złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Stanowisko odmienne, umożliwiające wydłużenie terminu na dokonanie czynności procesowej w związku ze zmianą wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, jest zdaniem Sądu I instancji nie do zaakceptowania z punktu widzenia szybkości postępowania i zasady równości. Zdaniem tego Sądu, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej przez kolejnego pełnomocnika z urzędu po upływie trzydziestodniowego terminu przewidzianego w art. 177 § 3 p.p.s.a. możliwe jest jedynie wówczas, gdy zostanie przywrócony termin do jej wniesienia w następstwie wniosku kolejnego pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji przyjął, że w realiach rozpatrywanej sprawy termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg – w świetle art. 177 § 3 p.p.s.a. – od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu, co miało miejsce w dniu 5 czerwca 2017 r., a co wynika z pisma Pomorskiej Izby Adwokackiej z dnia 11 sierpnia 2017 r. oraz dołączonej do tego pisma kserokopii potwierdzenia odbioru. W konsekwencji skarga kasacyjna złożona przez kolejnego pełnomocnika z urzędu w dniu 4 sierpnia 2017 r. została wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 w zw. z § 3 p.p.s.a. W zażaleniu A. B. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył powyższe postanowienie w całości, zarzucając naruszenie prawa procesowego, tj.: 1) art. 177 § 1 i § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika biegnie przed zawiadomieniem pełnomocnika o jego wyznaczeniu (tj., że biegnie od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika z urzędu, który odmówił udzielenia pomocy prawnej) a więc, że termin na wniesienie kasacji biegnie i upływa bezskutecznie w czasie, kiedy nikt nie jest uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 10 p.p.s.a., poprzez naruszenie zasady jawności wewnętrznej poprzez przyjęcie, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika biegnie przed zawiadomieniem pełnomocnika o jego wyznaczeniu, a więc przyjęcie że termin na wniesienie skargi kasacyjnej biegnie wtedy gdy nieumocowany poprzez wyznaczenie pełnomocnik nie ma możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a więc, że termin biegnie wtedy, gdy wobec pełnomocnika wyznaczonego z urzędu z uwagi na przymus adwokacki, wszystkie akta sprawy są niejawne; 3) art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że doręczenie zawiadomienia o wyznaczeniu poprzedniego adwokata z urzędu, który po wyznaczeniu niezwłocznie odmówił udzielenia pomocy prawnej jest skuteczne wobec adwokata następnie wyznaczonego z urzędu, który podjął się udzielenia rzeczywistej pomocy prawnej, podczas gdy art. 67 § 5 p.p.s.a. stanowi wprost, że "jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym (także przez wyznaczenie z urzędu), doręczenia należy dokonać tym osobom". W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z dnia 4 sierpnia 2017 roku. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji błędnie uzasadnia, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera jakiejkolwiek regulacji normującej wskazaną w niniejszej sprawie sytuację. Art. 177 § 3 p.p.s.a., wyraźnie stanowi, że: "W razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata (...) na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Zatem sama wykładnia literalna art. 177 § 3 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że termin na wniesienia skargi kasacyjnej dla adwokata ustanowionego z urzędu biegnie od dnia jego zawiadomienia o wyznaczeniu - konkretnie i indywidualnie. Ponadto nie tylko art. 177 § 3 p.p.s.a. podkreśla, że termin na wniesienia kasacji biegnie od dnia zawiadomienia konkretnego pełnomocnika, ale także art. 67 § 5 p.p.s.a. zaznacza, że: "Jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Doręczenie zawiadomienia o wyznaczeniu innego pełnomocnika z urzędu z całą pewnością nie można uznać za skuteczne doręczenie kolejnemu pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, skoro art. 67 § 5 p.p.s.a. podkreśla, że w postępowaniu sądowym doręczenia należy dokonać tym osobom. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, w przedmiotowej sprawie termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu. W świetle art. 177 § 3 p.p.s.a. nie można przyjąć, że dokonanie zmiany pełnomocnika wyznaczonego z urzędu przez Okręgową Radę Adwokacką powoduje ponowne rozpoczęcie biegu 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. Okoliczność zmiany pełnomocnika w trakcie biegu tego terminu może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1212/17). W innym orzeczeniu, tj. postanowieniu z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 34/17 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu uprawnia go do dokonywania przez niego dalszych czynności w imieniu skarżącego. Jednak nie powoduje automatycznego przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie uprawnia go do powtarzania czynności już dokonanych przez poprzedniego pełnomocnika. Sąd I instancji przyjął datę 5 czerwca 2017 r. jako datę zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o wyznaczeniu z urzędu, co wynika z pisma Pomorskiej Izby Adwokackiej. A zatem w świetle art. 177 § 3 p.p.s.a. od tej daty, tj. od zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu, rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Termin ten upłynął w dniu 5 lipca 2017 r., a skarga kasacyjna została wniesiona przez trzeciego pełnomocnika w dniu 4 sierpnia 2017 r., a więc po upływie tego terminu. Trafnie w tej sytuacji Sąd I instancji na podstawie art. 178 p.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.