I OZ 1201/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi [...] o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt I OZ 694/19 w sprawie ze skargi [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego, 2. zwrócić [...] z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego solidarnie kwotę 100 zł (sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 lipca 2019 r., sygn. akt I OZ 694/19 oddalił zażalenie [...] (dalej łącznie: "skarżący") na postanowienie dotyczące kosztów postępowania zawarte w pkt III wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 listopada 2018 r., sygn. akt VII SAB/Wa 44/18. Pismem z 8 listopada 2019 r., skarżący złożyli skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym postanowieniem powołując się na art. 271 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżący wskazali, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2019 r. zostało wydane przez sędziego Jana Pawła Tarno, który zgodnie z art. 180 ust. 1 Konstytucji RP miał zagwarantowaną nieusuwalność ze swojego stanowiska do ukończenia 70 lat. Podnieśli, że pomimo gwarancji Konstytucyjnych 3 kwietnia 2018 r. weszła w życie ustawa o Sądzie Najwyższym zawierająca art. 111 § 1, na podstawie którego po upływie trzech miesięcy od wejścia w życie tej ustawy sędziowie Sądu Najwyższego, którzy ukończyli 65 rok życia z mocy prawa przechodzą w stan spoczynku. W dalszej części przepis ten stanowił, iż Prezydent może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego Sądu Najwyższego sędziemu spełniającemu ww. kryteria wiekowe, który w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy złożył oświadczenie o woli dalszego zajmowania stanowiska, przedstawiając stosowne zaświadczenia lekarskie. Skarżący zwrócili uwagę, że pomimo sprzeczności ww. przepisu ustawy o Sądzie Najwyższym z Konstytucją RP, sędzia NSA Jan Paweł Tarno złożył 4 kwietnia 2018 r. oświadczenie, w trybie art. 111 § 1 ww. ustawy, o woli dalszego orzekania. W ocenie skarżących Sędzia, który bezkrytycznie podporządkowuje się sprzecznym z Konstytucjom działaniom władzy ustawodawczej i wykonawczej nie może reprezentować Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako niezawisłego Sądu. Tym samym sędzia Jan Paweł Tarno składając oświadczenie w trybie art. 111 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, utracił przymiot niezawisłości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przedmiotowa sprawa wszczęta została wnioskiem o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2019 r. Dotyczy jej zatem szczególny tryb postępowania przewidziany w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umożliwiający obalenie prawomocnego orzeczenia w przypadku, gdy dotychczasowe postępowanie dotknięte zostało istotną wadą procesową. Rolą sądu w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania sądowego jest przede wszystkim weryfikacja, czy wskazana przez stronę tego postępowania przyczyna wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w rzeczywistości zaistniała. Skarga o wznowienie postępowania nie jest typowym środkiem zaskarżenia, jest bowiem środkiem obalania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych, ściśle określonych wypadkach, o odrębnych i właściwych sobie cechach. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przysługuje tylko od precyzyjnie skonkretyzowanych orzeczeń i jest oparta na wąsko określonych podstawach. Przy ich stosowaniu nie można stosować wykładni rozszerzającej. Zanim dojdzie do merytorycznego rozpoznania skargi, a więc do jej zbadania pod względem materialnym, podlega ona kontroli formalnej. Pierwszy poziom badania dotyczy kwestii formalnych, tj. zachowania przesłanek wymaganych dla każdego pisma procesowego oraz właściwych tylko dla skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać warunkom formalnym określonym w art. 46 p.p.s.a. oraz zawierać dodatkowe elementy wymienione w art. 279 p.p.s.a. Stanowią je: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawa wznowienia, a więc wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271–273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi. Niezbędnym elementem skargi o wznowienie postępowania jest żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Treść tego żądania będzie zależała od przyjętej podstawy wznowienia. W przedmiotowej sprawie skarżący jako podstawę skargi o wznowienie postępowania wskazali art. 271 pkt 1 p.p.s.a. zgodnie z którym, wznowienia można żądać z powodu nieważności, jeżeli w składzie uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać sie wyłączenia. W orzecznictwie wskazuje się, że osobą nieuprawnioną do orzekania w rozumieniu powyższego przepisu jest osoba nie będąca sędzią, a więc taka, która nie została powołana na stanowisko sędziego sądu administracyjnego. Osobą nieuprawnioną będzie również osoba, która zgodnie z przepisami ustawy nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Uprawnienia do orzekania w składach danego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie. Akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego - osoba powołana przez Prezydenta RP jest uprawniona do orzekania w określonym sądzie (por. postanowienie NSA z: 26 listopada 2019 r., I OZ 550/19; 19 października 2007 r., I OSK 1543/07). Podstawy wyłączenia sędziego z mocy ustawy określa natomiast art. 18 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Ponadto wedle art. 18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z treści powyższego wynika, że samo przekonanie strony o utracie przez sędziego uprawnień do orzekania, nie znajdujące oparcia w przepisach, nie stanowi podstawy do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Nie budzi natomiast wątpliwości, iż żaden przepis prawa nie daje podstaw do uznania, iż sędzia, który złożył oświadczenie w trybie art. 111 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, utraciłby uprawnienie do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie składając przedmiotowy wniosek skarżący nie kwestionowali, że sędzia Jan Paweł Tarno otrzymał nominację do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Skarżący nie podnosili także, że powyższy sędzia podlegał wyłączeniu z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.). Mając zatem na uwadze, że okoliczności te nie były podważane przez skarżących, brak jest podstaw do uznania, że podstawę skargi o wznowienie stanowi art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Samo bowiem sformułowanie podstawy wznowieniowej w sposób odpowiadający przepisom ustawy nie przesądza o oparciu skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeśli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania nie spełnia warunków formalnych do jej rozpoznania. Z jej uzasadnienia nie wynika bowiem, aby została wniesiona na podstawie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie wpisu od skargi o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.