I OZ 119/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2629/22 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 października 2022 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego postanawia oddalić zażalenie

Zarządzeniem z 23 lutego 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2629/22 (dalej zarządzenie z 23 lutego 2023 r.) Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa), wezwał skarżącą – T. B. (dalej skarżąca) do uzupełnienia uiszczonego wpisu od skargi przez wpłatę kwoty 34.801 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535; dalej rozporządzenie z 16 grudnia 2003 r.), wskazując, że wymienioną kwotę należy wpłacić [...] w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie wykonano 24 lutego 2023 r. i doręczono pełnomocnikowi skarżącej 1 marca 2023 r. (k. 38-41 akt sądowych). Zażalenie na zarządzenie z 23 lutego 2023 r. złożyła pełnomocnik skarżącej M. L., podnosząc, że domaganie się wpisu stosunkowego jest bezzasadne. Wskazała, że - zgodnie z § "2.1" rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. - uiściła wpis stały w wysokości 100 zł. Pełnomocnik skarżącej podkreśliła, że w niniejszej sprawie chodzi o sądową kontrolę nad administracją, zaś "zaporowy" wpis taką kontrolę praktycznie uniemożliwia (k. 4, 19, 23, 42 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismem, o którym mowa w art. 230 § 1 ppsa, jest - między innymi - skarga (art. 230 § 2 ppsa). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 ppsa). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...] przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby [...] uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania (art. 220 § 1 zdanie pierwsze ppsa). Skarga [...], od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Wniesiona w tej sprawie skarga dotyczy decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 17 października 2022 r. znak [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Lubuskiego z 19 stycznia 2022 r. znak [...], którą ustalono na rzecz T. B. odszkodowanie w wysokości 696 zł za wygaszone prawo służebności gruntowej ustanowionej na nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej T., obręb J., oznaczonej jako działka nr [...], przeznaczonej pod przebudowę i rozbudowę południowej jezdni drogi krajowej nr [...], II faza budowy autostrady [...] realizowana w ramach zadania "Budowa autostrady [...] odcinek węzeł [...] - węzeł [...] od km. [...] do km. [...] oraz zobowiązano Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna (k. 2-3 akt sądowych i zaskarżona decyzja w aktach [...]). Od niniejszej skargi uiszczono opłatę w wysokości 100 zł (k. 4, 19 akt sądowych). Zarządzeniem z 30 stycznia 2023 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał pełnomocnik skarżącej, m.in., do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. różnicy między kwotą przyznaną na jej rzecz w zaskarżonej decyzji a kwotą, której oczekuje ona od organu w decyzji ustalającej odszkodowanie (k. 26, 27, 31 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej wskazała, że wnosi o przyznanie odszkodowania w wysokości 3.490.088 zł (k. 32). Wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw (art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.; dalej ugn). Jeżeli na wywłaszczanej nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości są ustanowione inne prawa rzeczowe, odszkodowanie zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw (art. 128 ust. 2 ugn). Odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5, zgodnie z którym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 § 1 i 5 ugn). Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania, o którym mowa w ust. 1, wydaje wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych. Obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża właściwego zarządcę drogi. Właściwy zarządca drogi może na podstawie odrębnego porozumienia zawartego z wojewodą albo starostą pokryć koszty powstałe w związku z ustaleniem wysokości odszkodowań (art. 21b ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 176 ze zm.; dalej ustawa z 10 kwietnia 2003 r.). Odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych, a więc i służebności gruntowej, ustala się w oparciu o art. 18 w zw. z art. 12 ust. 4c ustawy z 10 kwietnia 2003 r. oraz posiłkowo art. 130 ugn. Zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2016 r. I OPS 1/16, od skargi na decyzję o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości wydanej na podstawie art. 129 ust. 5 ugn pobiera się wpis stosunkowy, o którym mowa w art. 231 ppsa (uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2016 r. I OPS 1/16, ONSAiWSA 2017/1/1). W niniejszej sprawie istotne jest, że wygaśnięcie służebności gruntowej, w związku z którym strona domaga się przyznania odpowiedniego odszkodowania, jest przyczynowo związane z wywłaszczeniem nieruchomości, na której ustanowiona była ta służebność. Skarżąca zaskarżyła wyłącznie decyzję utrzymującą w mocy decyzję I instancji ustalającą odszkodowanie, nie zaś decyzję wywłaszczeniową. W takiej sytuacji Przewodniczący Wydziału prawidłowo uznał, że odnośnie do skargi na decyzję odszkodowawczą należny jest wpis stosunkowy, a nie stały. Należy zauważyć, że w rozporządzeniu z 16 grudnia 2003 r. brak jest jednostki redakcyjnej oznaczonej jako "art. & 2.1". Niemniej, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że skarżąca miała na myśli § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r., na podstawie którego uznała, że w sprawie należny jest wpis stały w wysokości 100 zł. Mając na uwadze przytoczone przepisy i poczynione rozważania w przedmiocie należnego wpisu od skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję o ustaleniu odszkodowania za wygaszoną służebność gruntową na wywłaszczonej nieruchomości, wpis od skargi należało ustalić w oparciu o § 1 pkt 4 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r., zgodnie z którym wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi ponad 100.000 zł - 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie wynosi 3.490.088 zł (k. 32 akt sądowych). W konsekwencji, 1% z 3.490.088 zł wynosi 34.900,88 zł. Po zaokrągleniu końcówki tej opłaty wzwyż do pełnych złotych, stosownie do art. 219 § 2 ppsa, wpis od skargi w tej sprawie wynosi 34.901 zł. Wobec uiszczenia przez skarżącą wpisu w wysokości 100 zł Przewodniczący prawidłowo wezwał ją do uzupełnienia wpisu o kwotę 34.801 zł. O ile Naczelny Sąd Administracyjny rozumie, że wysokość wpisu stosunkowego może w niektórych przypadkach stanowić ograniczenie prawa do sądu, o tyle w zakresie ustalenia rodzaju i wysokości wpisu przepisy rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. są jednoznaczne i nie pozostawiają możliwości odmiennej kwalifikacji i ustalenia wysokości wpisu. Należy wskazać, że strona, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, ma możliwość ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy (art. 243 i następne ppsa), na podstawie wniosku złożonego na właściwym druku – w terminie 7 dni od dnia otrzymania odpisu niniejszego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.