I OZ 118/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 985/14 odmawiające przyznania W. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 2 października 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.

W. S. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 2 października 2014 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami, a na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie 992,93 zł oraz 930,26 zł i zasiłki rodzinne na czworo dzieci - w łącznej wysokości 584 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 zł netto) miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 - 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie pracy na roli. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów. Postanowieniem z dnia 26 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 985/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Wiesławowi Stańczakowi przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 985/14 odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 2 października 2014 r. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem W. S. nie wykazał, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przedstawionych dokumentów wynika bowiem, że skarżący jest właścicielem domu, kilku gospodarstw rolnych oraz lasu. Prowadzi produkcję rolną, a uzyskiwane plony są przeznaczane na potrzeby rodziny. Natomiast deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 2.374,19 zł. Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia skarżącego Sąd stwierdził, że z nadesłanej do akt sprawy dokumentacji medycznej wynika, iż cierpi on na pewne schorzenia, ale leczy się i rehabilituje; w stosunku do niego nie zostało wydane orzeczenie o całkowitej bądź częściowej niepełnosprawności. W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wypełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł W. S. podnosząc, że fakt, iż ma gdzie mieszkać i stara się utrzymać wielodzietną i wielopokoleniową rodzinę nie oznacza, że stać go na poniesienie kosztów procesu. Wskazał, że miesięczny dochód na ośmioosobową rodzinę wynosi 2.374,19 zł netto, co dowodzi życia w ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione przez W. S. we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym, całkowitym zakresie. Również we wniesionym zażaleniu skarżący nie wykazał wystąpienia takich okoliczności, ograniczając się jedynie do polemiki z oceną wyrażoną przez Sąd I instancji. Skarżący i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny, który chociaż nie jest wysoki, to nie daje podstaw by stwierdzić, że skarżący żyje w ubóstwie. Oceniając sytuację materialną rodziny skarżącego nie można pomijać okoliczności, że W. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 10, 8845 ha (a nie jak omyłkowo podał Sąd I instancji "kilku gospodarstw rolnych"), w tym 1,6 ha lasu i jak podaje sam skarżący chociaż gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, to zaspokaja bieżące potrzeby rodziny. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że skoro skarżący nie rozporządza posiadanym gospodarstwem rolnym w sposób przynoszący mu dochody, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Podzielić należało też ocenę, że z przedstawionej przy wniosku dokumentacji lekarskiej nie wynika, że skarżący jest niezdolny do pracy. Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co oznacza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2015 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.