I OZ 11/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Sz 131/23 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. N. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie udzielenia informacji o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Sz 131/23 oddalił wniosek L. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie z jego skargi na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie udzielenia informacji o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 6 września 2023 r., L. N. wniósł skargę (cyt.): "przeciwko Staroście [...] za: I. Brak niezwłocznej informacji, o stwierdzeniu nabycia z dniem 1 stycznia 2016 r. mienia stanowiącego dotychczas własność [...], zaniedbanie obowiązków oraz zaniechanie i opieszałość w działaniach - poprzez niedotrzymanie "istotnych, międzyludzkich terminów w relacji z Wierzycielami przejętego mienia po [...], II. Wydania Decyzji w dniu 31 sierpnia 2016 roku III. Dokonaniem zgłoszenia wpisu w Księdze Wieczystej Nr [...] oraz KW [...] dopiero po 11 miesiącach w dniu 21 listopada 2016 roku". W skardze strona zawarła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, który został zarejestrowany pod sygn. akt II SPP/Sz 131/23. W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w [...] została wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 1 stycznia 2016 r. z uwagi na niedopełnienie obowiązku złożenia wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego do dnia 31 grudnia 2015 r. Starosta [...] decyzją z dnia 31 sierpnia 2016 r. stwierdził nabycie, z dniem 1 stycznia 2016 r., przez Skarb Państwa, nieodpłatnie z mocy prawa, mienia pozostałego po wykreślonym z Krajowego Rejestru Sądowego podmiocie, stanowiącego dotychczas własność Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...]. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny. Organ wyjaśnił, że skarżący nie był stroną postępowania administracyjnego na etapie wydawania przez organ przedmiotowej decyzji, ponieważ nie figurował w żadnym jawnym rejestrze dotyczącym nieruchomości, tj. w księdze wieczystej i rejestrze gruntów i budynków (wypisy z rejestru gruntów dla działki nr [...] obręb [...] i dla działki nr [...]obręb [...]. Zdaniem organu, skoro skarżący nie posiadał statusu strony w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji z dnia 31 sierpnia 2016 r. to nie posiada interesu prawnego do wszczęcia niniejszego postępowania w przedmiocie skargi na bezczynność organu. Organ podał, że przypuszcza, iż skarżący złożył przedmiotową skargę na bezczynność ze względu na to, że próbuje odwrócić skutki swojego zaniedbania w przedmiocie braku dochodzenia w ustawowym terminie roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa za przejęte zobowiązania po wykreślonej z Krajowego Rejestru Sądowego Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", o którym mowa w art. 9 ust. 2c ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdził, iż podlega on oddaleniu na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Zdaniem bowiem Sądu, oczywistym jest, że żadna z wymienionych w skardze czynności nie mogła stanowić przedmiotu skargi na bezczynność organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. Przepisy nie przewidują bowiem obowiązku informowania o wydaniu decyzji i jej treści podmiotów, które stronami postępowania nie są. Nie można więc zarzucić bezczynności organowi, który takich działań informacyjnych nie podjął. Skarżący zarzucaną Staroście [...] bezczynność utożsamiał tymczasem z zaniedbaniem i zaniechaniem tego organu w zakresie jego obowiązków co do poinformowania go o wydaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 2016 r., mienia pozostałego po wykreślonej z Krajowego Rejestru Sądowego Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" [...], stanowiącego dotychczas własność Spółdzielni oraz opieszałości w dokonaniu wpisu w księdze wieczystej. Skarżący najprawdopodobniej posiada więc roszczenia finansowe względem wykreślonej Spółdzielni, których stara się dochodzić i wyegzekwować od Skarbu Państwa, po nabyciu przez niego mienia dłużnika. Sąd podkreślał w związku z tym, że o ile decyzja wydana na podstawie art. 9 ust. 2b i 2i ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym jest decyzją administracyjną, to postępowania dalsze, dotyczące mienia i zobowiązań, o których mowa w ust. 2b, za które Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego z mocy prawa mienia, mają charakter cywilnoprawny. Stąd też kwestia prawidłowości czynności i działań podejmowanych przez organ, który reprezentuje tu Skarb Państwa, związanych ze zgłaszanymi i egzekwowanymi roszczeniami cywilnoprawnymi wierzycieli, wykracza poza zakres kognicji sądu administracyjnego w ramach rozpoznawania skarg na bezczynność organów. Konkludując, Sąd Wojewódzki stwierdził, iż skoro w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., to prawo pomocy nie przysługuje stronie z uwagi na treść art. 247 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniósł L. N.. W uzasadnieniu zażalenia wskazywał, że uważa, iż jest stroną postępowania i jego prawem jest (cyt.): "wytoczenie powództwa w sprawie przeciwko Pozwanemu staroście [...]". Ponowił także wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka" nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Art. 247 p.p.s.a. znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia (zob. B. Dauter, A. Kabat., M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1082-1083; postanowienia NSA z: 18.5.2023 r. I OZ 153/23; 26.1.2016 r. I OZ 14/16; 2.10.2014 r. I OZ 818/14, cbosa). Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych jest określony w art. 3 § 2 pkt 1-9, § 2a i § 3 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a., zakres kognicji sądu administracyjnego w sprawach, w których przedmiotem skargi pozostaje bezczynność obejmuje: - bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 § 2 art. 3 p.p.s.a. lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; tj. w sprawach gdy organ właściwy ma wydać decyzje, postanowienie o jakim mowa w pkt 2 i 3, jak też wydać akt czy dokonać czynności o jakich mowa w pkt 4; - bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z powyższego wynika, że nie każda działalność organów administracji publicznej podlega kontroli sądu administracyjnego, a skarga na bezczynność jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia, akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Art. 3 § 2 p.p.s.a. dopuszcza więc wniesienie skargi na bezczynność jedynie w przypadku opieszałości działania organu w załatwieniu sprawy w konkretnie oznaczonym postępowaniu przez wydanie decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej. Odnosząc treść przywołanych przepisów do przedmiotu skargi, zgodzić się należy z Sądem Wojewódzkim, iż nie mieści się on w żadnej z wymienionych wyżej kategorii bezczynności podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych. Analiza skargi wskazuje bowiem, że bezczynność ta odnosiła się do braku udzielenia skarżącemu informacji o wydanej w dniu 31 sierpnia 2016 r., na podstawie art. 9 ust. 2b i 2i ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, decyzji tego organu o stwierdzeniu nabycia, z dniem 1 stycznia 2016 r., przez Skarb Państwa, nieodpłatnie z mocy prawa, mienia pozostałego po wykreślonej z Krajowego Rejestru Sądowego Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" [...], stanowiącego dotychczas własność tej Spółdzielni, jak też braku podjęcia przez organ - po wydaniu tej decyzji - stosownych czynności w zakresie dokonania wpisu w księdze wieczystej. Tak zakreślone żądnie skargi bez głębszej analizy sprawy pozwala stwierdzić, iż nie odpowiada ono żadnej z form bezczynności wskazanej w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Słusznie wskazuje Sąd Wojewódzki, że choć decyzja, o której mowa w skardze jest wydawana w ramach postępowania administracyjnego, to dalsze postępowania, dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa w związku z nabytym mieniem, o których mowa w art. 9 ust. 2b i następnych powołanej ustawy, mają charakter cywilnoprawny. Brak jest zatem kognicji sądu administracyjnego w tego rodzaju sprawach. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają w związku z tym twierdzenia skarżącego zawarte w zażaleniu, iż w jego ocenie jest on stroną postępowania zakończonego ww. decyzją. W ramach skargi na bezczynność nie można bowiem egzekwować od organu uznania interesu prawnego w danej sprawie, w sytuacji, kiedy organ ten wydał już decyzję. W rezultacie, Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarga wywiedziona przez skarżącego jest oczywiście bezzasadna, co - zgodnie z art. 247 p.p.s.a. - pociągało za sobą skutek w postaci odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie stronie prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.