I OZ 1024/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 51/14 o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu postanawia: oddalić zażalenie.

W reakcji na wezwanie do sprecyzowania przedmiotu skargi D. i M. W. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku podano, że małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a ich łączny miesięczny dochód wynosi 2.781 zł i pochodzi wyłącznie z otrzymywanych emerytur. Wskazano też, że wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości położonej we wsi N. D., oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o pow. 2488 m². Referendarz sądowy wezwał pismem z dnia 29 lipca 2014 r. wnioskodawców do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących ich dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzystają z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący wskazali m.in., że nie są w stanie opłacić żadnej z licznych spraw zawisłych przed sądem. Zauważyli, że co miesiąc wydają na opłaty, ksero, sprawdzenie w sądzie akt jedną emeryturę, druga natomiast nie wystarcza na minimum socjalne. Wskazali również, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z pozostałymi skarżącymi, ponieważ posiadane przez nich mieszkanie nie nadaje się do zamieszkania, nie ma w nim wody i ogrzewania. Przy opisanym piśmie nie nadesłano żadnych dokumentów wskazanych w wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostaje nienależycie udokumentowany, ale już jego ocena w tym stanie pozwala na przesądzenie, iż na obecnym etapie nie zostało przez wnioskodawców wykazane, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Co za tym idzie, sąd ocenił również, że skoro sytuacja materialna wnioskodawców nie uzasadnia zwolnienia ich z kosztów sądowych w całości z powodu ubóstwa, to nie są również spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Innymi słowy, brak jest podstaw, aby kredytować działalność profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej ze środków publicznych. Od tego postanowienia skarżący wnieśli zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i zmianę. Wskazali, że orzeczenie to jest niesprawiedliwe i niezgodne z prawem. Przedstawili także szczegółowo historię sprawy oraz wskazali na zasady przyznawania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci. Skarżący nie mają natomiast na utrzymaniu małoletnich dzieci i całość stałego dochodu przeznaczają na zaspokojenie własnych potrzeb. Wykazanie występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskujących. Skarżący nie przedstawili natomiast wszystkich możliwych dokumentów na poparcie twierdzeń co do wysokości ponoszonych wydatków, wskutek czego ocenianie stanu majątkowego mogłoby się odbyć tylko w zakresie częściowym, co – w obliczu braku możliwości kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskujących o przyznanie prawa pomocy – nie upoważnia sądu do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd uznał, że przedstawione przez skarżących okoliczności są ogólnikowe i niepełnie, a także podnoszone twierdzenia nie pozwalają na danie im wiary ze względu na ich niespójność, a więc okoliczności te są niewystarczające do oceny ich sytuacji majątkowej i zasadnie wezwał ich do uzupełnienia danych. Tymczasem skarżący nie zastosowali się do tego wezwania. W związku z tym sąd prawidłowo stwierdził, że okoliczności sprawy nie pozwalają na przyznanie skarżącym prawa pomocy. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części. Przytoczone zaś przez skarżących okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd, bazując na danych przedstawionych przez skarżących, nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedstawionych okolicznościach brak jest więc podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym – całkowitym – zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.