I OZ 1009/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 399/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W. i J.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 399/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż ich sytuacja majątkowa uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy. Skarżący nie udzielili odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe dokumenty, które wystosował do nich Referendarz sądowy. To zaś oznacza, że wnioskodawcy zaniechali rzeczywistego przedstawienia sytuacji majątkowej. Z tego względu, w ocenie Sądu I instancji poddane zostały wyłącznie dane zawarte we wniosku na urzędowym formularzu. Sąd I instancji przyjął, że dochód wnioskodawców na poziomie 3047 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Brak informacji o kosztach utrzymania skarżących nie pozwala na dywagowanie, na jakim poziomie kształtują się rzeczywiste możliwości płatnicze skarżących. To jednak, co skarżący ujawnili we wniosku, podlega ocenie Sądu i prowadzi do przyjęcia, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo za niewiarygodne Sąd przyjął twierdzenie, że D.W. i M.W. prowadzą gospodarstwo domowe sami, skoro w skardze podano jako miejsce zamieszkania J.W. i M.W. ten sam adres, co adres wnioskodawców. Albo więc dzieci wnioskodawców z nimi nie mieszkają i zostali "dopisani" do skargi, albo oświadczenie o tym, że D. i M.W. sami prowadzą gospodarstwo domowe jest nieprawdziwe. Zdaniem Sądu składanie niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z Sądem pomimo stosownych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących. Z tego względu Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D.W. i M.W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.). W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, względnie rzecznika patentowego. Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), to przysługuje jej prawo pomocy w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trafnie ocenił sytuację materialną skarżących. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku skarżących ma to, że nie przedłożyli oni żądanych dokumentów i oświadczeń, które miały w sposób jednoznaczny i precyzyjny przedstawić ich sytuację majątkową. Jednocześnie nie sposób pominąć, że skarżący otrzymują stały dochód z tytułu emerytury. Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (stały miesięczny dochód z emerytur w łącznej wysokości 3 047 zł), jak również mając na względzie, że wnioskodawcy nie udzielili pełnej informacji dotyczącej m.in. wysokości ponoszonych wydatków, należało uznać, że nie wykazali oni, iż spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić należy, że w niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawców do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Należy podkreślić, iż skarżący wezwani do uzupełnienia oświadczenia powinni z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wezwania tego skarżący jednak nie wykonali. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.