I OW 96/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Manowo o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Manowo a Prezydentem Miasta Torunia przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.D. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Wójta Gminy Manowo jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 8 MAJA 2026 R. WÓJT GMINY MANOWO WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM MIASTA TORUNIA W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU S.D., DALEJ: ZAINTERESOWANA, W SPRAWIE UMIESZCZENIA W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowana od początku grudnia 2025 r. przebywa u syna w miejscowości R., gm. Manowo, bez możliwości powrotu do swojego miejsca zameldowania z powodu braku w nim osób mogących zapewnić jej stałą opiekę, której wymaga ze względu na swój wiek i stan zdrowia. Wnioskodawca zaznaczył, że pomimo pobytu w gminie Manowo zainteresowana jako miejsce zamieszkania wskazuje adres w Toruniu, gdzie zainteresowana posiada mieszkanie. Wskazał, że z uwagi na możliwość korzystania ze świadczeń leczniczych i opieki lekarskiej w dotychczasowym miejscu zamieszkania oraz deklaracje zainteresowanej, za jej miejsce zamieszkania należy uznać Toruń. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Torunia wniósł o wskazanie Wójta Gminy Manowo jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że pobytu zainteresowanej u syna nie można uznać za gościnny i czasowy. Pobyt ma charakter nieprzerwany i powiązany jest ze stałą opieką i pomocą ze strony członka rodziny. Brak osób bliskich w Toruniu uniemożliwia zainteresowanej powrót pod adres zameldowania. Podkreślił, że meldunek oraz fakt posiadania nieruchomości w Toruniu nie przesądza o miejscu zamieszkania zainteresowanej. W ocenie Prezydenta pozwala to na uznanie R., gm. Manowo, za miejsce zamieszkania zainteresowanej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wójta Gminy Manowo, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Torunia. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639), dalej: u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w myśl art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zauważyć przy tym należy, że wprawdzie przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s., jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21, czy z 13 maja 2026 r., I OW 40/26). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, czy fakt posiadania mieszkania własnościowego w określonej miejscowości nie przesądzają o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego i są okolicznościami prawnie nieistotnymi z punktu widzenia przywołanej definicji. Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, w którym określona osoba faktycznie przebywa i w którym aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2026 r., I OW 40/26). W rozpoznawanej sprawie zainteresowana w związku z podeszłym wiekiem i stanem zdrowia przebywa w R., gm. Manowo, u syna, z którego pomocy korzysta. Nie sposób jednocześnie uznać, że miejscem zamieszkania zainteresowanej wymagającej opieki w sprawach życiowych jest inna miejscowość niż miejsce zamieszkania jej faktycznego opiekuna. W konsekwencji powyższego za organ właściwy w sprawie należało uznać Wójta Gminy Manowo i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.