I OW 90/24

Dnia 26 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku gminy D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy gminą D. a miastem Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego O.K. przebywającego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać gminę D. jako właściwą w sprawie.

Wnioskiem z 24 kwietnia 2024 r. Wójt Gminy D. (dalej: "wnioskodawca"), działający w imieniu gminy D., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy gminą D. a miastem Z., w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego O. K., przebywającego w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że wydatki związane z opieką i wychowaniem małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, co w ocenie wnioskodawcy oznacza w rozpoznawanej sprawie gminę Z. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Z., działający w imieniu Miasta Z., podniósł, że w jego ocenie miejsce zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem w pieczy zastępczej znajdowało się na terenie gminy D.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2024 r. poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy Miastem Kraków a Powiatem Nowosądeckim w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich przebywającej w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości: 1. 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 2. 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 3. 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Przepisy ust. 2-4 i 7 upz stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 w z. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 4 stycznia 2024 r., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w D., sygn. akt I Nsm 1/24. Istotne jest zatem gdzie małoletnia miała miejsce zamieszkania przed tą datą. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U z 2024 poz. 1061, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc). Z akt sprawy wynika, że ojciec małoletniej – K. K. – zmarł 28 lipca 2022 r. a zatem przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, tj. 4 stycznia 2024 r. władza rodzicielska przysługiwała wyłącznie matce – A. K. W tej sytuacji, zgodnie z art. 26 § 1 kc miejscem zamieszkania małoletniej przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej będzie miejsce zamieszkania jej matki. Wnioskodawca utrzymuje, że co najmniej od 30 listopada 2023 r. A. K. zamieszkiwała na terenie Z. Z akt sprawy wynika jednak, że pobyt wymienionej pod wskazanym przez wnioskodawcę adresem na terenie gminy Z. miał charakter tymczasowy, gdyż 19 grudnia 2023 r. została ona przyjęta w trybie nagłym do Oddziału Psychiatrycznego Szpitala (...) w Ł. (pismo ze Szpitala (...) w Ł. z 29 grudnia 2023 r.). Po opuszczeniu szpitala 29 grudnia 2023 r. A. K. udała się do rodziców, zamieszkałych pod adresem: (...) D., a następnie wyjechała do byłego partnera i jej obecne miejsce pobytu nie jest znane (pisma z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z 8 i 27 marca 2024 r.). Krótkotrwały pobyt na trenie gminy Z., w okresie od 30 listopada do 19 grudnia 2023 r. nie może świadczyć o zamiarze stałego pobytu w Z., przez co nie można przyjąć, aby przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej znajdowało się na terenie Z. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia A. K., datowanego na 13 grudnia 2022 r. wynika, że zamieszkuje ona pod ww. adresem w K. D. Takie miejsce zamieszkania wskazuje również zaświadczenie pracodawcy wymienionej z 21 października 2022 r. Z akt sprawy wynika zatem, że jako miejsce zamieszkania A.K. przed 4 stycznia 2024 r. – a zarazem ówczesne miejsce zamieszkania małoletniego O. K. – należy przyjąć gminę D., a zatem zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w zw. z art. 191 ust. 1 upz w zw. z art. 26 § 1 kc to ta gmina jest właściwa w sprawie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.