I OW 89/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Gliwice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Gliwice a Burmistrzem Miasta Gorlice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.F. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Miasta Gorlice jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 27 kwietnia 2026 r. Prezydent Miasta Gliwice zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta Gorlice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.F. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej przez wskazanie Prezydenta [winno być Burmistrza - uwaga NSA] Miasta Gorlice jako organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że M.F. od czerwca 2025 r. zamieszkuje w Gorlicach. Dobrowolnie przeprowadziła się do tego miasta i zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, zatem nie jest osobą bezdomną. Jej miejsce zameldowania na pobyt stały pozostaje bez znaczenia. Istotne jest jej miejsce zamieszkania, a to jest w Gorlicach przy ul. [...]. W oświadczeniu z 20.3.2026 r. zaznaczyła, że w Gorlicach chce zostać na stałe. Jej centrum aktywności życiowej znajduje się również w Gorlicach. Dlatego Prezydent Miasta Gliwice nie jest organem właściwym do załatwienia sprawy, a wniosek o wyznaczenie Prezydenta [winno być Burmistrza - uwaga NSA] Miasta Gorlice, jako organu właściwego miejscowo, jest uzasadniony (k. 2-3 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Gorlice wniósł o ustalenie Prezydenta Miasta Gliwice jako organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umieszczenia M.F. w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu podniesiono, że trudno uznać, że samo zamieszkanie zainteresowanej u członka rodziny oznaczało definitywne przeniesienie jej życia do Gorlic, a tym samym nie doszło do faktycznej zmiany jej centrum życiowego na Gorlice. Przebywanie przez zainteresowaną na terenie Gorlic związane było z pogarszającym się stanem zdrowia. Jej siostry sprowadziły ją do Gorlic, aby zapewnić jej opiekę i wsparcie w leczeniu. Od czerwca 2025 r. do lutego 2026 r. była wielokrotnie hospitalizowana. Od marca 2026 r. przebywała w ośrodku rehabilitacyjnym w S., a obecnie przebywa w prywatnym domu pomocy społecznej w G. (k. 16-18 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a ups stanowi, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. W niniejszym przypadku bezsporne jest, że zainteresowana nie jest osobą w kryzysie bezdomności. Istota niniejszego sporu sprowadza się do kwestii ustalenia, czy ostatnie miejsce zamieszkania zainteresowanej znajdowało się w Gliwicach, czy w Gorlicach. W myśl art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Do czerwca 2025 r. zainteresowana mieszkała we własnym mieszkaniu w Gliwicach przy ul. [...]. W związku ze stanem zdrowia od czerwca 2025 r. przebywała nieodpłatnie w domu jej siostrzeńca w Gorlicach przy ul. [...], pozostając pod opieką sióstr. Od czerwca 2025 r. do lutego 2026 r. była parokrotnie hospitalizowana. Od marca 2026 r. przebywała w ośrodku rehabilitacyjnym w S. Według Burmistrza Miasta Gorlice, obecnie przebywa ona w prywatnym domu pomocy społecznej w G. W aktach sprawy brak jest jednak jakiegokolwiek dokumentu, w tym - przede wszystkim - stosownej umowy cywilnoprawnej, który potwierdziłby tę okoliczność. W sprawie nie znajduje zatem zastosowania art. 101 ust. 2a ups. Przyjąć należy, że M.F. ma miejsce zamieszkania przy ul. [...] w Gorlicach. Wynika to, przede wszystkim, z jej oświadczenia z 20.4.2026 r. - "od czerwca 2025 roku przebywam na stałe w Gorlicach, ul. [...]. [...] W roku 2025 r. zdecydowałam się na zmianę mojego miejsca pobytu, ze względu na to, że w Gorlicach mieszkają moje siostry i mogłam liczyć na ich pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Zaznaczam, że w Gorlicach chcę już pozostać na stałe.". We wniosku z 17.2.2026 r. o skierowanie do domu pomocy społecznej zainteresowana również wskazała jako miejsce zamieszkania adres: ul. [...] Gorlice. W kartach informacyjnych z leczenia szpitalnego zainteresowanej, jako miejsce zamieszkania, funkcjonuje zarówno adres gorlicki (karty z: 8.1.2026 r., 16.1.2026 r.), jak i gliwicki (karta z 25.11.2025 r.). Niemniej, istotne jest, że w każdym przypadku we wskazanym okresie zainteresowana hospitalizowana była w szpitalu w Gorlicach, co świadczy o skoncentrowaniu jej spraw życiowych w zakresie leczenia w Gorlicach. Również z pomocy lekarza psychiatry zainteresowana korzystała w Gorlicach (zaświadczenie lekarskie z 16.2.2026 r.). Hospitalizacje, przebywanie w ośrodku rehabilitacyjnym, zameldowanie na pobyt stały w Gliwicach, jak i dotychczasowy brak zbycia mieszkania w Gliwicach nie świadczą o tym, że centrum życiowe M.F. od czerwca 2025 r. nie koncentruje się w Gorlicach. Wyraźnie wyartykułowane oświadczenie zainteresowanej odnośnie do przeniesienia miejsca pobytu z Gliwic do Gorlic, jak i zamiaru stałego pobytu w Gorlicach również ma znaczenie w niniejszym sporze, szczególnie, że znajduje ono odzwierciedlenie w zachowaniu zainteresowanej, które potwierdza, że centrum jej aktywności życiowej znajduje się aktualnie w Gorlicach. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Gorlice. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.